بررسی تطبیقی راهبرد داعش و القاعده در نظم منطقه ای خاورمیانه
نویسندگان
1 گروه روابط بین الملل، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران.
2 گروه روابط بین الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران( نویسنده مسئول).dv.kiani@iau.ac.ir
3 گروه علوم سیاسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران
doi
https://doi.org/10.82298/jpir.2026.1209359چکیده
افراطگرایی مذهبی به چالش امنیتی، سیاسی و اجتماعی در خاورمیانه تبدیل شده است. گروههای افراطی با تفسیری بنیادگرایانه از اسلام، مشروعیت نظامهای سیاسی را منکر و در پی ارائه الگویی جایگزین هستند و با توسل به خشونت در صدد تحمیل ایدئولوژی خود هستند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل استراتژیهای گروههای مذهبی افراطی، بهویژه داعش و القاعده، در مواجهه با نظم منطقهای خاورمیانه انجام شده است. این پژوهش با بررسی ریشهها و انگیزههای این گروهها، به مقایسه رویکردهای داعش و القاعده در مواجهه با نظم منطقهای میپردازد تا پیامدهای این تفاوتها بر امنیت منطقه را ارزیابی کند. با استفاده از چارچوب نظری سازهانگاری، مقاله نشان میدهد که چالش این گروهها فراتر از تهدیدات امنیتی، ابعاد هویتی و هنجاری دارد و به دنبال بازتعریف هویتها و ارزشها در خاورمیانه هستند. روش تحقیق کیفی-تحلیلی است و دادهها از منابع اسنادی و کتابخانهای جمعآوری شدهاند. یافتهها نشان میدهند که داعش با راهبردی رادیکال به دنبال تغییر فوری نظم از طریق ایجاد خلافت بوده، در حالی که القاعده رویکردی تدریجیتر با تمرکز بر تضعیف “دشمن دور” داشته است. این تفاوتها منجر به پیامدهای متفاوتی شده است. پژوهش بر این باور است که چالش گروههای افراطی، بازتابی از شکافهای عمیق در خاورمیانه است و مقابله مؤثر با آن نیازمند رویکردی جامع است که به عوامل مختلف شکلگیری افراطگرایی توجه کند و شامل تقویت نهادهای مدنی، ترویج آموزش و ایجاد فرصتهای اقتصادی باشد.
