بررسی پیامدهای چیره‌دستی سازمانی در شرکت‌های بیمه‌گر (مطالعۀ موردی: شرکت بیمه البرز)

نویسندگان

1 استاد گروه مدیریت بازرگانی، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان، سمنان، ایران

2 پژوهشگر پسادکتری، دانشکده اقتصاد، مدیریت و علوم اداری دانشگاه سمنان، سمنان، ایران.

doi
10.71737/jpm.2026.1121456
چکیده

امروزه، حتی نوآوری‌های چشم‌گیر و مداوم در خدمات یا محصولات نیز به دلیل بازارهای پویا، به سرعت منسوخ می‌شوند. لذا برای برون رفت از معضلات بازارهای رقابتی، مفهومی تحت عنوان چیره‌دستی سازمانی برای توصیف دو فرآیند متضاد و به ظاهر ناسازگار بهره‌برداری و اکتشاف مورد استفاده قرار گرفته است؛ بهره‌برداری به معنای بهبود، گسترش یا اصلاح در خدمات، بازارها و فناوری‌های موجود و اکتشاف به معنای آزمایش یا اقدام در فناوری‌ها و بازارهای نوظهور است. پژوهش حاضر به منظور شناسایی پیامدهای چیره‌دستی سازمانی در شرکت بیمه البرز از شرکت‌های پیشرو صنعت بیمه به عنوان راه حلی برای انطباق با محیط پیچیدۀ صنعت بیمه و بهبود عملکرد کوتاه‌مدت و بلندمدت آن، صورت گرفته است. در این پژوهش که از لحاظ هدف، کاربردی محسوب می‌شود، از مصاحبه‌های نیمه ساختار یافته برای جمع‌آوری اطلاعات و از روش تحلیل مضمون برای تحلیل اطلاعات استفاده شده است. بخش کیفی با نمونه‌گیری قضاوتی و روش گلوله برفی و مصاحبه با 13 نفر از خبرگان و متخصصان این حوزه (شامل مدیران و اعضای هیات علمی با تحصیلات، سابقۀ مرتبط و آشنایی با موضوع مورد مطالعه) اجرا شد؛ در بخش کمی، پرسشنامه‌ای براساس الگوی بدست آمده در بخش کیفی برای پیامدهای چیره‌دستی طراحی و به وسیلۀ مدیران شعب بیمه البرز کشور تکمیل شد. تحلیل دادهای بخش کمی با روش مدل معادلات ساختاری و با کمک نرم‌افزار Smart PLS  صورت گرفت. براساس نتایج، توسعۀ چیره‌دستی سازمانی منجر به پیامدهای سازمانی و فراسازمانی خواهد شد؛ در سطح سازمانی، نتایج مالی، اثربخشی عملیاتی، رضایت ذی‌نفعان و توانایی رقابتی را به دنبال خواهد داشت و در سطح فراسازمانی، دو بعد اجتماعی و اقتصادی را تحت تاثیر قرار می‌دهد که در این راستا به مدیران پیشنهاد می‌شود، با توجه به طیف وسیع و مهم پیامدهای چیره‌دستی سازمانی، آن را در اولویت قرار دهند و همزمان بر اقدامات بهره‌بردارانه و اکتشافی و ایجاد هماهنگی و سازگاری میان این دو رویکرد تاکید نمایند.