مفهوم‌پردازی روابط قدرت در فرایند پژوهش دانشگاهی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری برنامه‌ریزی توسعه آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.

2 دانشیار گروه رهبری و توسعه آموزشی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.

3 دانشیار گروه آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.

4 استادیار گروه آموزش عالی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی دانشگاه شهید بهشتی تهران، ایران.

doi
چکیده

هدف پژوهش حاضر شناسایی ویژگی‌ها و مشخصات روابط قدرت در فرایند پژوهش دانشگاهی است. طرح پژوهش، کیفی و با استفاده از روش پدیدارشناسی توصیفی موستاکاس صورت گرفته است. برای گردآوری داده‌های کیفی، مصاحبه‌های عمیق و نیمه ساختاریافته‌ای با 19 دانشجو و فارغ‌التحصیل دانشگاه تهران به‌صورت هدفمند و با استفاده از راهبرد نمونه‌گیری معیار انجام‌شده است. به‌منظور تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از روش تجزیه‌وتحلیل استیوک-کولایزی-کین استفاده‌شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، تخصص، ساختار، شخصیت، فرصت، فرهنگ و منابع مالی، به‌عنوان منابع قدرت کنشگران دانشگاهی در فرایند پژوهش، اختیار، ایجاد وابستگی، فشار/اجبار، مذاکره/چانه‌زنی و نفوذ به‌عنوان راهبردهای قدرت در فرایند پژوهش، مدیریت برداشت و مشروعیت بخشی به‌عنوان مهم‌ترین تاکتیک‌های اعمال قدرت در فرایند پژوهش و انتظارات اجتماعی، پژوهش، دانشجو، رسانه، قانون، مدارج علمی بالاتر، نمره و گروه‌های آموزشی به‌عنوان ابزارهای اعمال قدرت شناسایی شدند. یافته‌های پژوهش نشان داد، کنشگران در فرایند پژوهش از این ویژگی‌ها بیشتر در جهت اهداف فردی و سودجویانه بهره می‌بردند و به‌نوعی از قدرت خود سوءاستفاده می‌کردند؛ بنابراین، یافته‌های پژوهش حاضر با ترسیم وضعیت وجود روابط قدرت در فرایند پژوهش، ضمن نقد و آسیب‌شناسی فرایند حاضر، داده‌های بسیار مفیدی برای کاربست در سیاست‌گذاری پژوهشی آموزش عالی به همراه داشته است.