فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

آلودگی در سال‌های اخیر گیاهان دارویی و معطر به واسطه دارا بودن ترکیبات فیتوشیمیایی متنوع از جمله فلاونوئیدها، آلکالوئیدها، ترپنوئیدها و فنولیک‌ها،  در حوزه تغذیه ورزشی مورد توجه قرار گرفته‌اند. این ترکیبات می‌توانند با اثرات آنتی‌اکسیدانی و ضدالتهابی، استرس اکسیداتیو ناشی از تمرینات شدید را کاهش دهند، بازتوانی را تسریع کنند و عملکرد ورزشی را افزایش دهند. با این حال، میزان و کیفیت این ترکیبات در گیاهان دارویی وابسته به شرایط اکولوژیکی و تغذیه‌ای است. عواملی مانند نوع خاک، شدت نور، میزان آبیاری و دسترسی به عناصر معدنی در طول رشد گیاه در سنتز و تجمع متابولیت‌های ثانویه نقش مهمی دارند. افزایش تمایل به منابع طبیعی و مکمل‌های گیاهی در سال‌های اخیر عمدتاً به دلیل توانایی آن‌ها در کاهش استرس اکسیداتیو، تقویت سیستم ایمنی و تسریع روند بازتوانی پس از فعالیت‌های شدید بدنی است. پژوهش حاضر با رویکردی مروری، به بررسی ارتباط میان تغذیه معدنی گیاهان دارویی، عوامل اکولوژیک مؤثر بر کیفیت ترکیبات ثانویه، و اثرات این گیاهان بر شاخص‌های فیزیولوژیک ورزشکاران می‌پردازد. شواهد موجود نشان می‌دهند که شرایط زراعی از جمله نوع خاک، شدت نور، وضعیت آبیاری و میزان مواد مغذی، به شکل چشمگیری بر الگوی سنتز و تجمع متابولیت‌های ثانویه تأثیرگذار هستند. برای نمونه، نیتروژن و گوگرد در افزایش تولید آلکالوئیدها و ترکیبات گوگرددار نقش محوری دارند، در حالی که کمبود نیتروژن اغلب موجب افزایش تولید فنولیک‌ها و فلاونوئیدها می‌شود. این تغییرات نه تنها کیفیت دارویی گیاه را تحت تأثیر قرار می‌دهند، بلکه در صورت مصرف هدفمند می‌توانند به بهبود ظرفیت آنتی‌اکسیدانی، کاهش التهاب عضلانی، افزایش استقامت و ارتقای عملکرد هوازی ورزشکاران کمک نمایند. به طور خاص، گیاهانی مانند انگور، انار به دلیل وجود ترکیبات آنتی‌اکسیدانی و اثرات متابولیک سودمند، جایگاه ویژه‌ای در تغذیه ورزشی یافته‌اند. در نهایت، یافته‌ها بیانگر آن است که مدیریت بهینه تغذیه‌ای و زراعی، همراه با بهره‌گیری از مکمل‌های گیاهی، می‌تواند رویکردی ایمن و کارآمد برای ارتقای سلامت و بهبود توانمندی ورزشکاران محسوب شود..