فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

افزایش پایدار تولید در سامانه‌های زراعی، مستلزم انتخاب الگوی کشت بهینه و طراحی تناوب‌های زراعی سازگار با ملاحظات محیط زیستی است که به‌عنوان پیش‌شرط اصلی ارتقای بهره‌وری در بلندمدت شناخته می‌شود. در این میان، تناوب زراعی با بهبود حاصلخیزی خاک و کاهش فشار آفات و بیماری‌ها، نقش مهمی در پایداری تولید ایفا می‌کند؛ هرچند اثرات آن می‌تواند به‌صورت تلفات پنهان یا افزایش عملکرد بالقوه نمایان شود. هدف این مطالعه، ارزیابی توان شاخص پوشش گیاهی نرمال‌شده (NDVI) در تخمین عملکرد گندم و تحلیل تأثیر تناوب‌های زراعی بر تولید محصول در منطقه شوش استان خوزستان در سال 1404 بود. در این تحقیق، تناوب‌های گندم-برنج-گندم و گندم-کلزا-گندم با کشت مداوم گندم مقایسه شدند. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه‌های پیمایشی جمع‌آوری و در نرم‌افزار Excel پردازش شدند. شاخص طیفی NDVI از تصاویر ماهواره‌ای در مرحله گل‌دهی استخراج شد و تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام گرفت. نتایج نشان داد که تفاوت میانگین‌های NDVI و عملکرد گندم در تناوب‌های مختلف، در سطح 95 درصد معنی‌دار بود؛ به‌طوری‌که نتایج آزمون T-Test برای مقایسه میانگین شاخص NDVI و عملکرد گندم در تناوب‌های مختلف نشان داد که کمترین مقادیر مربوط به تناوب گندم-برنج-گندم و بیشترین مقادیر مربوط به تناوب گندم-کلزا-گندم بود. همچنین، تناوب گندم-برنج-گندم با کاهش 26 درصدی NDVI و 25 درصدی عملکرد، نشان‌دهنده بروز تلفات پنهان ناشی از تناوب نامناسب بود؛ در حالی‌که تناوب گندم-کلزا-گندم با افزایش 18 درصدی NDVI و 22 درصدی عملکرد، موجب افزایش بازدهی سیستم و کاهش تلفات پنهان شد. در نهایت، تحلیل همبستگی بین NDVI و عملکرد گندم نشان داد که بین این دو متغیر، رابطه خطی مناسبی وجود دارد و شاخص NDVI می‌تواند عملکرد گندم را با دقت قابل قبولی پیش‌بینی کند.