ساختار روایی بوستان سعدی؛ اخلاقی یا عرفانی؟
نویسندگان
1 استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد
2 کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه شهرکرد
doi
چکیده
بوستان سعدی از متون تعلیمی و حکمی است که حکایتهای آن به سبب داشتن مضامین و مؤلفههای عرفانی، گاه جزو حکایتهای عرفانی محسوب میشود. با وجود اشتراک مضامین در این دو حوزه، دقت در شیوه بهره بردن از آنها میتواند ما را در دستهبندی دقیقتر حکایتهای اخلاقی و عرفانی یاری رساند. هدف مقاله حاضر بررسی و معرفی الگوهای روایی بوستان و تعیین نسبت این الگوها با روایتگری تعلیمی و عرفانی است. به نظر میرسد الگوهای روایی غالب در بوستان، همان الگوهای مرسوم در حکایتهای تعلیمی فارسی یعنی دو الگوی خطا و پاداش است. در این میان حکایتهایی با مضامین و مؤلفههای عرفانی نیز وجود دارد که گاه از الگویی شبیه به الگوهای تأویلی روایتگری عرفانی پیروی میکند اما نوع تفسیر و خوانش این نمونهها چنان است که غلبه الگوهای تعلیمی بر روایتگری بوستان را نشان میدهد؛ به عبارت دیگر سعدی هنگام تفسیر این نوع حکایات، خطی داستانی را بر میگزیند که منطبق با یکی از الگوهای تعلیمی – بهویژه الگوی پاداش- باشد؛ بنابراین این حکایات با وجود داشتن مضامین عرفانی، بر اساس روند تأویلی روایتگری عرفانی درک نمیشود؛ نکتهای که دور شدن بوستان از سبک روایتگری عرفانی را به دنبال دارد.
