تحلیلی بر اخلاقگرایی عنواننگار با تکیه بر شهنشاهنامه
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران (نویسنده مسئول)
3 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی ، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
4 دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران
doi
10.71630/parsadab.2024.1198036چکیده
شاعران حماسهسُرا در ادبیات کشور ما از یک طرف، بار بخشی از تاریخ را به دوش کشیده و ازطرفی دیگر، رسالت ادبی خود را در ادبیات حماسی و تعلیمی به انجام رساندهاند. آنان ضمن روایت حماسی تاریخ، از گستردهترین نوع ادبی ایران، یعنی ادبیات تعلیمی، غافل نمانده و به آن پرداختهاند. میرزا تقیخان نجمآبادی نیز در کتاب حماسی- تاریخی خود، شهنشاهنامه ، که دربَرگیرندۀ تاریخ عصر قاجار است، از این مهم غافل نبوده و دیدگاههای اخلاقی خود را ضمن روایات حماسی- تاریخی بیان میکند. جُستار حاضر بهدنبال بررسی اندیشهها و ملاحظات اندرزی تقیخان عنواننگار در کتاب شهنشاهنامه است. نتایج این پژوهش نشان میدهد نجمآبادی بهعنوان یک شاعر و متفکر با تأسی به پیشینیان، در ملاحظاتِ اندرزی خود با تکیه بر مفاهیمی که مانع بُروز جنگ میشوند (همچون دنیاگریزی، بصیرت، عفو و بخشایش، صداقت و راستی) و نیز منع صفات و عواملی که باعث جنگافروزی هستند (مانند غرور، نفاق و خیانت، دنیاگریزی و نکوهش نفس)، ضمن تأکید بر دفاع حماسی از وطن، نشان میدهد صلحطلب بوده و با جنگافروزی و خودکامگی مخالف است. او همچنین به صداقت و عبرتآموزی بیش از سایر صفات اخلاق پرداخته و نبود آنها را بیش از سایر صفات برجسته عامل خصومت و دشمنی دانسته است. این جُستار به بررسی نقش این آموزهها و مفاهیم در اندیشههای عنواننگار میپردازد. روش کار با مطالعۀ دقیق منابع اصلی، فرعی و مربوط به موضوع چون منابع ادبی و تاریخی، تحلیل و توصیف محتوای کیفی است.
