تحلیل محتوای کتاب قابوس‌نامه از منظر تربیت فردی و اجتماعی در تربیت نسل جدید

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد بندرعباس، دانشگاه آزاد اسلامی، بندرعباس، ایران

doi
10.71630/parsadab.2025.1211769
چکیده

قابوس‌نامه اثر ارزشمند عنصرالمعالی کیکاووس­ بن اسکندر زیاری از جمله متون کلاسیک ادبیات فارسی است که در قرن پنجم هجری به عنوان فرهنگ­نامه تربیتی و به گفتار دکتر بهار«فرهنگ ایرانیان قبل از حمله مغول» تألیف شده است. این پزوهش به بررسی و تحلیل محتوای کتاب قابوس نامه از منظر تربیت فردی و اجتماعی  در قالب پزوهش کیفی می­پردازد. ابزار گردآوری کتابخانه­ای و روش اجرای آن بررسی محتوای کتاب قابوس­نامه و رویکرد تجزیه و تحلیل داده­ها، رویکرد توصیفی تحلیلی، با ارائه الگوهای تربیتی جامع در 44 باب از قابوس­نامه است. با تحلیل داده­های دریافتی از متن کتاب-آموزه‌های تربیتی فردی و اجتماعی قابوس‌نامه و نقش و تآثیر آن- بیان شد که چگونه می‌توان از حکمت‌های کهن ایرانی-اسلامی در تربیت نسل جدید بهره برد. خودشناسی، خردورزی، دانش­اندوزی، مسؤولیت­پذیری فردی، تهذیب نفس، پرورش خلاقیت، مدیریت هیجانات و... از مؤلفه­های تربیت فردی و آداب معاشرت، ارتباط مؤثر، انتخاب صحیح دوست، مسؤولیت پذیری اجتماعی، اخلاق حرفه­ای، مهارت حل تعارض، همکاری و کار گروهی و...از مؤلفه­های تربیت اجتماعی در قابوس­نامه هستند. روش‌های غیرمستقیم و داستان‌محور قابوس‌نامه در مقایسه با آموزش‌های مستقیم امروزی، تأثیر ماندگارتری بر مخاطب داردو در تربیت فردی و اجتماعی و به تبع آرامش در زندگی بسیار مؤثر است.