بررسی داستان های کلیله و دمنه از منظر تفکر انتقادی

نویسندگان

1 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران

2 دانش‌آموخته دکتری گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران (نویسنده مسئول)

doi
10.71630/parsadab.2025.1224950
چکیده

کتاب کلیله و دمنه در دستۀ ادبیات تعلیمی فارسی جای دارد و کتابی سرشار از مفاهیم اخلاقی و آموزه­های تربیتی است که در قالب داستان، به رشتۀ تحریر در­آمده است. روش داستان­پردازی، شخصیت­پردازی از طریق حیوانات، پیرنگ قوی و نیز درج گفت­وگوهای بسیار (به­ویژه گفت­وگوی استدلالی) در این داستان­ها، افزون ­بر جذابیت برای کودکان، موجب غنای عقلانی و فلسفی این داستان­ها شده است. در داستان­های کلیله و دمنه ، موضوعات و مفاهیم گسترده و گوناگونی وجود دارد که از میان آن­ها، تأکید بر عقلانیت و برتری تفکر و تعقل بر قدرت و زور، بالاترین بسامد را دارد. در پژوهش حاضر که با روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته است، به بررسی داستان­های کلیله و دمنه، با رویکرد آموزش تفکر انتقادی به کودکان، از نگاه لیپمن، پرداخته­ایم. بر اساس شواهد متنی، تحلیل محتوای داستان­ها و بررسی­های انجام شده، آشکار شد که این داستان­ها از قابلیت بسیار بالایی برای آموزش تفکر انتقادی به کودکان برخوردارند؛ و مؤلفه­های تفکر انتقادی در داستان­ها به راحتی قابل مشاهده است.