بازنمود مؤلّفه‌های روان شناسی مثبت گرای سلیگمن در سروده‌های فریدون مشیری

نویسندگان

1 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران

2 استادیار گروه زبان وادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

doi
10.71630/parsadab.2026.1228035
چکیده

روان‌شناسی مثبت‌گرا جنبشی جدید در علم روان‌شناسی است. این رویکرد در شش محور خِرَد و دانش، شجاعت، انسانیّت، عدالت، خویشتن­داری و تعالی بر شناسایی سازه‌ها و پرورش توانمندی‌های درونی انسان تأکید می­ ورزد و می کوشد با گسترش هیجان‌های مثبت، مانعی در برابر اختلالات روانی ایجاد کرده و باعث ارتقای سلامت و شادکامی انسان گردد. فریدون مشیری در زمره شاخص ­ترین شاعران معاصر است که درونمایة غالب سروده ­های او مضامین تعلیمی و اخلاقیِ فرازمانی و فرامکانی همچون مهرورزی، انسانیّت، نکوهشِ خشونت و جنگ، توجّه به گذر عمر و اغتنام وقت و ترک دیگرآزاری است و همین امر مایة ماندگاری شعر او در تمامی ادوار شده است. پژوهش حاضر به شیوة توصیفی ـ تحلیلی، مجموعة سترگ اشعار او را با نام « بازتاب نفسِ صبحدمان » در 1673 صفحه از منظر نظریة روان­شناسی مثبت سلیگمن کاویده است. حاصل آنکه مشیری به دلیل روحیه و جهان­بینی مهرورزانة خاصّ خود، دو فضیلتِ معنویّت و تعالی و سپس مهربانی و عشق را به ترتیب با 61/9% و 25/7% فراوانی، کارآمدترین ابزار برای ارتقای هدفمندی و تاب‌آوری فرد دانسته است. کمترین مصادیق نیز به فضیلت میانه ­روی با 3/2 % فراوانی اختصاص یافته که بیانگر توجّه محدود شاعر به کنترل هیجانات و شور زندگی در مقابل محورهای اخلاقی و معنوی است. مشیری کوشیده تا این آموزه­ های تربیتی را از راه تصویرپردازیِ طبیعت، روابط انسانی و جلوه‌های ادبی به صورت عملی آموزش ‌دهد و تأثیر آن را در عدالت و انسجام اجتماعی بازنمایاند. بدین ترتیب سروده­ های او نه تنها ارزش زیبایی‌شناختی دارد، بلکه کارکرد هنر و ادبیات را در تعلیم مباحث تربیتی و در بستر روان‌شناسیِ مثبت میسّر می‌سازد.