فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمينه و هدف: آلودگي فلزات سنگين در حال حاضر به يکي از بزرگترين و رايج‏ترين معضلات زيست‏ محيطي مناطق مختلف دنيا و ايران تبديل گرديده است. شناسايي کمي و کيفي اين نوع آلودگي‏ ها قبل از آنکه به حد بحراني برسند به يکي از دغدغه‏ هاي محققين علوم محيط زيست تبديل شده است. در همين راستا، در اين مطالعه غلظت پنج فلز سنگين - روي، سرب، کروم، کادميوم و نيکل - در خاک و آب مناطق زراعي اطراف يک منطقه صنعتي-کشاورزي در جنوب غرب شهر تبريز بنام سَردرود برآورد گرديد. اين منطقه علي‏رغم داشتن باغات و مزارع قديمي و متنوع، قطب صنعتي شهر تبريز نيز محسوب مي‏شود و کارخانجات متعدد کوچک و بزرگي در آن ناحيه مستقر است. روش پژوهش: بدين منظور طي دو سال زراعي 1400-1401 از چهل مزرعه مختلف منطقه سردرود در جنوب غرب کلان شهر تبريز به صورت تصادفي نمونه‏ هايي از خاک و آب تهيه و پس از انتقال به آزمايشگاه با استفاده از روش جذب اتمي ميزان فلزات سنگين در آن‏ها مورد سنجش قرار گرفتند. بيشتر ايستگاه‌هاي نمونه‌برداري از مزارع سبزيجات انتخاب گرديدند. بطور متوسط از هر هکتار منطقه منتخب دو نمونه خاک و دو نمونه آب آبياري در طول مدت تحقيق جمع‏آوري و مورد بررسي قرار گرفت. يافته ‏ها: در مجموع 80 نمونه خاک و هشتاد نمونه آب آبياري جمع‌آوري و مورد آناليز قرار گرفت. براساس نتايج بدست آمده، ترتيب محتويات کمي فلزات سنگين در نمونه‏ هاي آب به صورت Zn>Cr>Pb>Ni>Cd جمع‏آوري شده بود. الگوي مشابهي در نمونه ‏هاي خاک نيز مشاهده شد و ترتيب غلظت فلزات در نمونه‏ ها بصورت Zn>Ni>Cr>Pb>Cd در خاک‏هاي زراعي مشاهده گرديد. سطوح فلزي مشاهده شده با استانداردهاي ذکر شده در منابع مختلف داخلي و خارجي مقايسه شد. ميانگين غلظت فلز روي و کادميوم در اکثر نمونه‏ هاي آب آبياري و ميزان کادميوم تقريباً در همه‏ نمونه‏ هاي خاک بالاتر از حد مجاز بود. بالاترين غلظت کادميوم (11ميلي گرم بر کيلوگرم خاک) در نمونه‏ هاي خاک جمع‏ آوري شده بيش از دو برابر حد مجاز گزارش شده بود. نتايج: به استثناء کادميوم در برخي نمونه‏هاي خاک، سطوح غلظت بدست آمده در خاک و آب آبياري منطقه سردرود براي ساير فلزات سنگين در سطح هشدار و خطرناک قرار نداشت. با توجه به امکان انتقال آلودگي فلزات سنگين از خاک و آب آبياري به گياهان سبزي، زراعي و باغي، شناسايي پراکنش و انباشتگي ميزان فلزات سنگين در خاک و آب آبياري مناطق عمده‏ کشاورزي از اهميت بسياري برخوردار است. بر اساس نتايج اين تحقيق لازم است در مورد منابع ورود کادميوم به خاک و آب آبياري اين منطقه شناسايي و اقدامات اصلاحي در اين خصوص انجام گردد.