تحليل روند تغييرات بلندمدت شاخص تراکم بارش (PCI) روزانه به عنوان شاخصي از تغيير اقليم در حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان
نویسندگان
1 دانشيار، گروه جغرافياي طبيعي، دانشگاه سيستان و بلوچستان، زاهدان، ايران.
2 دانش آموخته کارشناسي ارشد رياضي، اداره کل هواشناسي استان سيستان و بلوچستان، زاهدان، ايران.
3 دانش آموخته دکتراي مهندسي عمران-مديريت منابع آب، گروه مهندسي عمران، دانشگاه سيستان و بلوچستان، زاهدان، ايران.
4 دانشجوي دکتراي اقليم شناسي، گروه جغرافيا، دانشگاه زنجان، زنجان، ايران.
5 دانشيار، پژوهشگاه هواشناسي و علوم جو، تهران، ايران
6 دانش آموخته کارشناسي ارشد مهندسي کشاورزي، اداره کل هواشناسي استان سيستان و بلوچستان، زاهدان، ايران.
doi
چکیده
زمينه و هدف: حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان به دليل موقعيت خاص جغرافيايي- اقليمي و قرارگرفتن در پهنه خشک و نيمه خشک کره زمين، در مواجه با ناهنجاري هاي اقليمي به شدت آسيبپذير است به طوري که يکي از مهمترين عناصر اقليمي آن يعني بارش، تغيير پذيري شديدي از خود نشان ميدهد. به طوريکه در جايي سبب بروز خشکساليهاي ممتد و در مکان ديگر مسبب سيل و طغيان رودخانهها ميشود. لذا لزوم بررسي و پيش بيني تغييرات اقليمي در اين حوضه آبريز، جهت کاهش خطرات و زيانهاي احتمالي در سطوح مختلف اجتماعي، اقتصادي و زيست محيطي از اهميت خاصي برخوردار است. روش پژوهش: در اين پژوهش از دادههاي بارش روزانه 47 ايستگاه هواشناسي براي يک بازه زماني 30 ساله (2022-1993) که از سازمان هواشناسي ايران دريافت شد، استفاده گرديد. بعد از اخذ دادهها و تشکيل بانک اطلاعاتي آنها، شاخص تراکم بارش ( PCI ) روزانه براي تمامي ايستگاههاي مورد مطالعه محاسبه شد. مقدار شاخص تراکم بارش ( PCI ) روزانه عددي در بازه صفر و يک است. هر چقدر مقدار شاخص تراکم بارش ( PCI ) به عدد يک نزديکتر باشد نشان دهنده تمرکز مقدار زياد بارندگي در تعداد روزهاي محدود است که احتمال وقوع سيل و بارندگيهاي شديد در اين مناطق بيشتر ميشود. در نهايت با استفاده از تخمينگر شيب سن روند تغييرات بلندمدت آنها مورد تحليل قرار گرفتند. يافتهها: ميانگين بلندمدت مقادير شاخص تراکم بارش ( PCI ) روزانه براي حوضه آبريز خليج فارس و درياي عمان نشان از بالا بودن اين شاخص در حوضه آبريز مورد مطالعه دارد. بالاترين مقادير اين شاخص متعلق به نوار ساحلي جنوب تا جنوب شرق از بوشهر تا چابهار و پايينترين آن نيز در غرب و جنوب غرب حوضه آبريز از آبادان تا پيرانشهر مشاهده ميشود. نتايج تحليل روند اين شاخص نشان داد که کل حوضه آبريز به استثناي چند ايستگاه محدود (بروجن، جاسک و مسجد سليمان) که روند آنها منفي ميباشد بقيه ايستگاههاي واقع در حوضه آبريز تحت سيطره روندهاي افزايشي بودهاند. لذا شيب روند تغييرات افزايشي حاکي از تمرکز بارشها در تعداد روزهاي بارشي کمتر است است که اين ميتواند باعث افزايش روزهاي همراه با بارشهاي سنگين و سيل آسا در اين حوضه آبريز باشد. نتايج: نتايج تحليل روند اين شاخص نشان داد که بيشتر مساحت حوضه آبريز مورد مطالعه داراي روند افزايشي بودهاند يعني بارشها در تعداد روزهاي بارشي کمتري تمرکز پيدا کردهاند. اين روند افزايشي که ميتواند ناشي از افزايش خشکساليها در اين حوضه آبريز باشد ميتواند وقوع بارشهاي سيلآسا را در داخل اين حوضه آبريز تشديد کند. لذا تغييرات اين شاخص در زير حوضههاي بندرعباس-سديج، بلوچستان جنوبي، کارون
