فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

زمينه و هدف: تغييرات اقليمي با تشديد تنش‌هاي گرمايي و خشکي، چالش‌هاي جدي براي پايداري صنعت دام و طيور در مناطق خشک و نيمه‌خشک مانند ايران ايجاد نموده است. گاوداري‌ها و مرغداري‌ها به دليل وابستگي به منابع آب و خوراک و حساسيت بالاي حيوانات به دماهاي بالا، در برابر اين تنش‌ها به طور ويژه آسيب‌پذير مي‌باشند. اين مطالعه با هدف ارزيابي ريسک هم‌زمان تنش‌هاي گرمايي و خشکي اقليمي بر واحدهاي گاوداري و مرغداري در ۳۱ استان ايران، با استفاده از شاخص خشکي دومارتن (DMI) و روش تصميم‌گيري چندمعياره TOPSIS، تحت سناريوهاي اقليمي CMIP6 انجام شده است تا اطلاعات ارزشمندي براي سياست‌گذاري و توسعه راهکارهاي تطبيقي فراهم آورد. روش پژوهش: در اين پژوهش، داده‌هاي دما و بارش از ۳۱ ايستگاه سينوپتيک در دوره پايه (۱۹۹۷–۲۰۱۴) و خروجي‌هاي ريزمقياس‌شده مدل‌هاي اقليمي (NEX-GDDP  شامل: CNRM-CM6-1، CanESM5، GFDL-ESM4،HadGEM3-GC31-LL  و MIROC6) تحت سناريوهاي اقليمي SSP2-4.5 و SSP5-8.5 براي دوره‌هاي آينده (۲۰۲۵–۲۰۴۹، ۲۰۵۰–۲۰۷۴، ۲۰۷۵–۲۰۹۹) مورد استفاده قرار گرفتند. شاخص خشکي دومارتن براي ارزيابي شرايط اقليمي و فراواني وقوع تنش گرمايي براي گاوداري‌ها (دماي بالاي ۲۶ درجه سانتي‌گراد) و مرغداري‌ها (دماي بالاي ۲۴ درجه سانتي‌گراد) محاسبه شد. سپس رتبه‌بندي ريسک استاني با روش TOPSIS  و با در نظر گرفتن معيارهاي فراواني تنش گرمايي، شاخص خشکي و تعداد حيوانات در معرض خطر به انجام رسيد. براي ارزيابي دقت مدل‌هاي اقليمي، شاخص‌هاي آماري RMSE، MAE، MBE  و CC استفاده شدند. يافته‌ها: نتايج نشان داد که در دوره پايه، استان‌هاي جنوبي مانند خوزستان، هرمزگان و بوشهر (به‌ترتيب با 0/84، 3/58 و 9/51 درصد فراواني تنش گرمايي در گاوداري‌ها) در معرض ريسک بالاي اقليمي قرار دارند، درحالي‌که استان‌هاي شمالي مانند گيلان و اردبيل کمترين تنش را تجربه مي‌کنند. همچنين مرغداري‌ها به‌دليل حساسيت فيزيولوژيکي بالاتر، با ميانگين ۴٫۶ واحد تنش گرمايي بيشتر نسبت به گاوداري‌ها مواجه مي‌باشند. در دوره‌هاي آينده، به‌ويژه تحت سناريوي SSP5-8.5، فراواني تنش گرمايي در اکثر استان‌ها، حتي مناطق کوهستاني شمال غرب، افزايش چشمگيري خواهد داشت. براساس نتايج مرغداري‌ها نسبت به گاوداري‌ها حساسيت بيشتري نسبت به تغييرات اقليمي دارند، به‌طوري‌که در آينده دور، برخي استان‌ها مانند هرمزگان با تنش گرمايي بيش از 75 درصد مواجه خواهند شد. رتبه‌بندي استان‌ها با استفاده از روش TOPSIS نشان داد که خوزستان، بوشهر و سيستان و بلوچستان در گاوداري‌ها و اصفهان، يزد و خراسان رضوي در مرغداري‌ها در تمام دوره‌ها در گروه‌هاي ريسک بالا و بحراني قرار دارند. نتايج: اين مطالعه نشان داد که تغييرات اقليمي، به‌ويژه تحت سناريوي SSP5-8.5، ريسک اقليمي را در صنعت دام و طيور ايران به‌طور قابل‌توجهي افزايش خواهد داد؛ بنابراين، کاهش توليد، افزايش تلفات و افت باروري در گاوداري‌ها و مرغداري‌ها دور از انتظار نمي‌باشد.. تمرکز بالاي واحدهاي توليدي در برخي استان‌ها مانند خوزستان و مازندران، همراه با تشديد تنش‌هاي گرمايي و خشکي تهديدي جدي براي امنيت غذايي و پايداري اقتصادي اين بخش‌ها مي‌باشد و ضرورت برنامه‌ريزي منطقه‌اي را در اين زمينه برجسته مي‌کند. پيشنهاد مي‌شود که راهکارهاي سازگاري مانند توسعه نژادهاي مقاوم، بهبود سيستم‌هاي خنک‌کننده و مديريت منابع آب در اولويت مديران و برنامه‌ريزان قرار بگيرد. اين يافته‌ها مي‌توانند به سياست‌گذاران در تدوين استراتژي‌هاي کاهش ريسک و تقويت تاب‌آوري صنعت دام و طيور کمک نمايد.