بررسی سرمایه¬های فرهنگی نهادینه شده در تاریخ بیهقی، براساس نظریه بوردیو
نویسندگان
1 دانشیار، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد سلامی، تبریز، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشجوی دكتری، گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سراب، دانشگاه آزاد اسلامی، سراب، ایران.
3 استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سراب، دانشگاه آزاد اسلامی، سراب، ایران
doi
10.82458/jss.2026.1219767چکیده
مقدمه : آثار ادبی و به تعبیر بوردیو "عینی"، از انواع سرمایۀ فرهنگی شمرده میشود. کتاب تاریخ بیهقی ابوالفضل بیهقی افزون بر سرمایه بودن، به دلیل بازتاب دقیق جزئیات مسائل اجتماعی و فرهنگی، میتواند فراگیرندۀ مؤلفههای گوناگونی از سرمایههای فرهنگی باشد. پژوهش درباره سرمایه فرهنگی در این اثر، در تبیین گستره سرمایه و نوع و چگونگی آن در یک دوره تاریخی فرهنگ ایرانی و احیاناً مستند شدن آن نقش مؤثری دارد. هدف جستار حاضر نیز بررسی "سرمایه فرهنگی نهادینه شده" در تاریخ بیهقی مطابق نظریه بوردیو است. روش : روش و ماهیت پژوهش توصیفی- تحلیلی است. نخست انگاره سرمایه فرهنگی و مبانی نظری پژوهش تبیین میگردد. سپس دادههای متنی مستخرج از تاریخ بیهقی که با نظریه سرمایه نهادینه شده فرهنگی همگونی دارد، بررسی و توصیف میشود. چگونگی سرمایه فرهنگی نهادینه شده و اشکال تحقق آنها در تاریخ بیهقی، پرسشهای اصلی پژوهش است. یافتهها : بر اساس یافتههای پژوهش، سرمایه فرهنگی نهادی در متن مورد مطالعه شامل عملکردهایی است که برای تأیید، تکریم و اعلان مقام مرتبهداران و شخصیتهای سیاسی و اجتماعی انجام میگیرد. به باور بیهقی، سوابق خدمات، شایستگی، سازگاری اسباب و عنایت خدا و پادشاهان، شرایط حصول این سرمایهها را فراهم میکند. نتیجهگیری : نتایج پژوهش نشان میدهد که سرمایه فرهنگی نهادینه شده در تاریخ بیهقی عمدتاً از طریق مناسک تأیید و تکریم شخصیتهای برجسته سیاسی و اجتماعی تجلی مییابد. همچنین از دیدگاه بیهقی، عواملی چون سابقه خدمت، شایستگیهای فردی، فراهم بودن اسباب و امکانات، و توجه خداوند و پادشاهان، زمینهساز دستیابی به این نوع سرمایه فرهنگی بوده است.
