تحلیل تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDA-GIS) برای مدیریت پایدار گردشگری و کاهش ریسک سیلاب حاشیه رودخانه تالار (شهر زیرآب)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

2 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد سمنان، دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

3 دانشیار گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد سمنان ،دانشگاه آزاد اسلامی، سمنان، ایران

doi
https://doi.org/10.82545/uf.2025.1214309
چکیده

پژوهش حاضر با هدف تحلیل تلفیقی تصمیم‌گیری چندمعیاره (MCDA) و سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS)، به‌منظور مدیریت پایدار گردشگری و کاهش ریسک سیلاب در محدوده رودخانه تالار (شهر زیرآب) انجام شد. این تحقیق از نوع کاربردی و با روش توصیفی–تحلیلی است. داده‌ها از طریق پرسشنامه ساختارمند، مصاحبه نیمه‌ساختاریافته و داده‌های مکانی GIS گردآوری و با روش Min–Max Scaling استانداردسازی شدند. مدل تصمیم‌گیری شامل هفت شاخص کلیدی: خطر سیل، پتانسیل گردشگری، آسیب‌پذیری جوامع، تاب‌آوری، اهمیت اکولوژیکی، ارزش اقتصادی و دسترسی بود. وزن‌دهی شاخص‌ها بر پایه اجماع خبرگان و تحلیل سلسله‌مراتبی (AHP) صورت گرفت. یافته‌ها نشان دادند که منطقه B با امتیاز نهایی 0.83 رتبه اول توسعه گردشگری پایدار را دارد، درحالی‌که منطقه A با امتیاز 0.68 در سطح متوسط و C با امتیاز 0.52 در اولویت کم قرار گرفت. تحلیل حساسیت نشان داد افزایش وزن شاخص اکولوژی موجب ارتقای امتیاز منطقه B و حفظ پایداری رتبه‌بندی می‌شود. نقشه‌ی تلفیقی MCDA نشان‌دهنده تمرکز بهترین فرصت‌های توسعه گردشگری در پهنه‌های با خطر سیلاب پایین و پتانسیل جذب گردشگر بالا است. به‌طورکلی، نتایج پژوهش حاکی از کارآمدی مدل MCDA GIS در تلفیق اطلاعات محیطی، اقتصادی و اجتماعی برای تخصیص بهینه منابع، بهبود تصمیم‌گیری داده محور و کاهش ریسک محیطی است.