فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در دهه‌های اخیر، تغییر الگوهای یادگیری، گسترش آموزش‌های مهارت‌محور و تحولات شتابان فناوری، ضرورت بازاندیشی در طراحی کالبد محیط‌های یادگیری را دوچندان ساخته است. فقدان چارچوبی جامع برای شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر کالبد این مراکز، موجب شکاف میان نیازها و تجربه فراگیران و کیفیت محیط کالبدی شده است. کالبد معماری در محیط‌های یادگیری، به‌ویژه مراکز مهارت‌محور، مستقیماً بر ادراک، تجربه حسی، رفتار و عملکرد فردی و اجتماعی فراگیران تأثیر می‌گذارد و شناخت مؤلفه‌های مؤثر و روابط آن‌ها با توانش‌های محیطی، امری حیاتی است. فقدان دیدگاه آینده‌نگر نسبت به این مؤلفه‌ها مانع شکل‌گیری محیط‌های یادگیری سازگار با تحولات فرهنگی و فناوری آینده می‌شود؛ بنابراین پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل آینده‌پژوهی مؤلفه‌های تأثیرگذار بر کالبد و توانش‌های محیطی، تلاش دارد ضمن پرکردن خلأ نظری، چارچوبی آینده‌نگرانه برای طراحی هوشمند و انسان‌محور ارائه دهد. روش تحقیق کاربردی با رویکرد ترکیبی است؛ در بخش کیفی، با مرور نظام‌مند و تحلیل سیستماتیک پیشینه پژوهش، مؤلفه‌ها استخراج گردیدند و در بخش کمی، داده‌ها از طریق نرم‌افزار MICMAC تحلیل شدند تا میزان تأثیرگذاری، روابط علی و جایگاه راهبردی مؤلفه‌ها مشخص شود. یافته‌ها نشان می‌دهد در سه حوزه عینی، ذهنی و کالبدی، ۸ مؤلفه شامل: عینی-ادراکی، عینی-احساسی، عینی-عملکردی، ذهنی-اجتماعی و فرهنگی، ذهنی-معنایی، کالبدی-شکلی، کالبدی-پیکره‌بندی و کالبدی-حسی، بر نظام کالبدی و توانش‌های محیطی تأثیرگذار هستند و در این میان، ۵ مؤلفه و تعامل میان آن‌ها باعث پایداری، هماهنگی عملکردی و سطح بالایی از تعامل و تعادل پویا در سیستم می‌شود. درنتیجه معماری مراکز آموزش مهارت‌محور یک سیستم پیچیده و بازخوردی است که در آن تعامل هم‌افزای مؤلفه‌های کالبدی، عینی و ذهنی کیفیت یادگیری را تعیین می‌کند. مؤلفه‌های کالبدی-شکلی و ذهنی-اجتماعی پیشران‌های اصلی و مؤلفه‌های عینی-احساسی و ذهنی-معنایی شاخص‌های نهایی موفقیت طراحی محسوب می‌شوند. رویکرد کل‌نگر و فرهنگ‌محور شرط تحقق فضاهای پایدار، انسان‌محور و کارآمد است.