واکاوی تجارب زیسته حاشیه نشینان از خشونت ساختاری
نویسندگان
1 استاد گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران (نویسنده مسئول).
2 دانشیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
3 استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
4 دکتری جامعه شناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران
doi
10.71547/urb.2025.1199002چکیده
در سالهای اخیر، با رشد شتابان شهرنشینی و افزایش جمعیت حاشیه نشین و آسیبهای اجتماعی- فرهنگی ناشی از آن، خشونت ساختاری توجه اندیشمندان و صاحب نظران جامعه شناسی را به خود جلب کرده است. مفهوم یاد شده به ساختارهایی اشاره دارد که نابرابریها و آسیبها را در میان حاشیه نشینان تداوم میبخشند. بر این اساس، هدف اصلی پژوهش حاضر واکاوی تجارب زیسته حاشیه نشینان شهرستان کوت عبدالله از خشونت ساختاری است. در تحقیق حاضر از روش کیفی و رویکرد پدیدارشناختی تفسیری (ون مانن) استفاده شده است. مشارکت کنندگان پژوهش حاضر 21 نفر از حاشیه نشینان شهرستان کوت عبدالله هستند که بر اساس روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدهاند. در این پژوهش فرایند گردآوری دادهها تا زمان رسیدن به اشباع نظری ادامه یافته است. برای گردآوری دادهها با 21 نفر از حاشیه نشینان شهرستان کوت عبدالله مصاحبه نیمه ساختار یافته انجام شد. در پژوهش حاضر جهت اعتباریابی یافتههای مصاحبه از تکنیکهای کنترل اعضا و خود بازبینی محقق استفاده گردید. موضوع تحقیق با پرسیدن سؤالاتی نظیر موانع شکوفایی استعدادها و ظرفیتهای فردی و قومی، چگونگی تأثیر این گونه موانع و محدودیتها بر موقعیتها و وضعیت افراد و استراتژی افراد در مواجه با این شرایط مورد واکاوی قرار گرفت. بر این اساس، تجربه زیسته حاشیه نشینان از خشونت ساختاری در هفت مقوله دستهبندی شد. مقولات به دست آمده شامل 1 . محرومیت چند وجهی ساختاری، 2. شکافهای اجتماعی و احساس تبعیض، 3. غفلت نهادی و بی اعتنایی ساختاری، 4. عادی شدن وضعیت و تثبیت نابرابری، 5. کنترل اجتماعی و فرهنگی، 6. عارضههای اجتماعی و بحرانی شدن وضعیت و 7. انفعال اجتماعی و احساس ناکامی میشوند. یافتههای پژوهش نشان داد که خشونت ساختاری بیشتر در قالب محدودیتهای نامرئی و مستمر اقتصادی، اجتماعی و .. بر زندگی این افراد تأثیر میگذارد.