تربیت بنات و فرایند تمدن گستری تحلیل گفتمان اصلاح گرایانه درباری در عهد ناصری
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری/دانشگاه علامه طباطبایی
2 دانشیار فلسفه دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی
3 استادیار جامعهشناسی دانشکدۀ علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی (ره) تهران. ایران.
4 دانشیارگروه جامعهشناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران
doi
10.22059/ijsp.2023.92826چکیده
مسئلهی زن در هر گفتمانی، در مقاطع مختلف تاریخی، به اشکال گوناگونی صورتبندی شده است. از عهد ناصری به این سو با نظام دانش جدیدی پیرامون مسئله زن مواجه هستیم که بر تربیت نسوان و دختران تاکید دارد. به طور خلاصه می توان چنین نظام دانشی را در عنوان"تربیت بنات" خلاصه کرد. در این مقاله درصدد هستیم تا شرایط امکان ظهور چنین گفتارهایی را مورد بررسی قرار دهیم. با رویکرد تبارشناسی فوکو و تکنیک تحلیل گفتمان فوکوئی به بررسی اسناد مرتبط با تربیت نسوان که در فاصله سالهای 1290-1340ه.ق.م نگاشته شده اند پرداختیم. یافتهها نشان داد که وقایعی همچون گسترش بیماری های همه گیر، سفلیس، وبا، وضعیت نابسامان اقتصادی و جنگ و قحطی زمینه ظهور گفتمانهایی را که بر تربیت نسوان تاکید داشتند فراهم ساخت. با بررسی پایگاه اجتماعی و اقتصادی نویسندگان کتب و روزنامه هایی که بر مسئله تربیت نسوان تاکید داشتند، دریافتیم که چنین گفتارهائی در فضای دربار پررنگ تر بود. گفتارهای اصلاح گرایانه درباری در قالب آموزش علم به نسوان،(آداب رفتاری و شیوه رفتار باهمسر، خانهداری و بهداشت) کدهای اخلاقی جدیدی برای زنان تعریف میکرد و با بازخوانی علم، اخلاق، دین و اقتصاد، مسئله تربیت نسوان با تمدن و ترقی ملی پیوند میداد. در این مقاله از ادبیاتی که نوربرت الیاس پیرامون فرایند تمدن گستری و جامعهی درباری و تغییر موازنه قدرت میان دوجنس فراهم آورده، بهره بردهایم و گفتگوئی با پژوهشهای انتقادی جنسیت و مدرنیتهی ایرانی داشتهایم
