آینده پژوهی و سناریونویسی شهر خلاق با رویکرد متاورس (نمونه موردی: کلانشهر تبریز)

نویسندگان

1 استاد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران.

2 دانشجوی دکتری، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، واحد مرند، دانشگاه آزاد اسلامی، مرند، ایران.

3 استاد، گروه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران؛ (نویسنده مسئول).

doi
10.71547/urb.2025.1202111
چکیده

هدف: در کلان‌شهر تبریز به‌عنوان پنجمین کلان‌شهر ایران، ضعف در برنامه‌ریزی راهبردی و فقدان هم‌راستایی نهادی با تحولات فناورانه جهانی، به‌ویژه در حوزه متاورس و شهر خلاق، نمودی از گسست ساختاری میان فناوری و بستر اجتماعی شهر است. از منظر جامعه‌شناسی شهری، این ناکارآمدی مانع بهره‌برداری از ظرفیت‌های اقتصادی و فرهنگی شده و ضرورت بازطراحی حکمرانی شهری مبتنی بر نوآوری و مشارکت را برجسته می‌سازد. روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش‌شناختی توصیفی- تحلیلی مبتنی بر رویکرد ترکیبی (کمی و کیفی) است. جامعه آماری این پژوهش شامل ۳۰ نفر از خبرگان حوزه‌های شهر خلاق، متاورس و برنامه‌ریزی شهری بود که به‌صورت روش نمونه‌گیری هدفمند انتخاب شدند. انتخاب این تعداد بر مبنای معیارهای روش دلفی و تحلیل کیفی مضمون، با تأکید بر عمق اطلاعات، تنوع تخصص و دستیابی به اشباع نظری صورت گرفته و نظرات براساس روش‌های مرسوم آینده‌پژوهی مبتنی بر تحلیل ساختاری و متقاطع در نرم‌افزارهای میک مک و سناریو ویزارد نتایج تجزیه‌وتحلیل شده‌اند. یافته‌ها: تحقیق نشان‌ می‌دهد که برای تحقق شهر خلاق در بستر متاورس، می‌توان 6 شاخص کلیدی که شامل کلان روندهای نوآوری و فناوری، تعامل اجتماعی، دسترسی و شمولیت، پایداری اقتصادی، فرهنگ و هویت و مدیریت و حکمرانی هستند را معرفی کرد. همچنین بر اساس یافته‌ها، از مجموع 217 وضعیت موجود در صفحه سناریو، تعداد 98 حالت معادل 16/45 درصد در وضعیت مطلوبی قرار دارند، 81 حالت معادل 37.33 درصد در حالت ایستا و 38 حالت معادل 17.51 درصد در وضعیت بحرانی هستند. همچنین، بیشترین تعداد حالات به وضعیت ایستا تعلق دارد و در انتها، حالات بحرانی کم‌ترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند.