تبیین عوامل مؤثر در توسعه و ساماندهی هفته بازارهای محلی با بهره‌گیری از ابعاد کالبدی ـ فضایی آن در تداوم حضور افراد (مورد پژوهی: سه‌شنبه بازار محلی املش)

doi
چکیده

ساختار اقتصادی همواره در شکل‌دهی و توسعه فضای زندگی انسان‌ها عاملی موثر به شمار آمده و هفته بازارهای محلی برجای مانده از شکل اولیه بازار، همواره در اقتصاد جوامع نقش مهمی را ایفا نموده‌اند. حال آن که رشد سریع جمعیت از سویی و گسترش علم و فناوری از سوی دیگر، افراد را کمتر از گذشته مجاب به ارتباط با بازار و تعامل با دیگران می‌کند. با تامل در دیرینه تاریخی استان گیلان به سهولت می‌توان نمونه‌هایی از ساختار فضایی و ارتباط شهروندان با یکدیگر را در فضای بازارهای دوره‌ای شهرهای این استان مشاهده نمود. لذا این پژوهش تلاش دارد تا سه‌شنبه بازار املش را که امروزه کالبد و کارکرد فرسوده آن با شرایط و نیازهای جدید هم‌خوانی ندارد، مورد تبیین قرار دهد. تحلیل ساختار، هم‌پیوندی، انسجام و اولویت قراردادن جنبه‌های کمی و کیفی هفته بازار محلی املش است تا با برنامه‌ریزی مناسب با هدف تاب‌آوری محدوده بازار و حفظ هویت، عملکرد، کارایی و پویایی آن از طریق ویژگی‌های کالبدی ـ فضایی و تداوم حضور افراد در مقابل بحران‌های آسیب‌پذیر حفظ گردد. از لحاظ موضوع، میدانی و از نظر هدف کاربردی ـ توسعه‌ای و به واسطه زمان، آینده‌نگر است. گردآوری اطلاعات آن به روش اسنادی و پیمایشی انجام می‌گیرد. بر این اساس، محققان از دو روش «مضمون مبنا» در ارزیابی محتوا و «شاهد مبنا» در تبیین نمونه با استناد به مستند نگاری، رصد و توزیع پرسشنامه با روش آلفای کرونباخ در نرم افزار لیزرل استفاده کرده‌اند. حاکی از آن است که ساخت‌وسازهای جدید در مسیر بازار در شهر املش در اصلاح "نابسامانی، ارتقا عملکرد و ایجاد فضای عمومی مناسب" بالاترین امتیاز را کسب نمودند. حال آن که شاخص‌های "کاهش آلودگی محیط زیست و هوا" کمترین امتیاز ممکن را به خود اختصاص دادند که نشان از اهمیت و نگرش خاص به این مهم در ساماندهی هفته بازار مذکور دارد.