تحلیل موقعیت ذینفعان در توزیع منافع تغییر کاربری زمین با استفاده از مدل ترکیبی ماتریس قدرت ـ منفعت و تحلیل شبکه اجتماعی (مطالعه موردی: کمیسیون ماده 5 شهر اهواز)
نویسندگان
1
2
3
doi
10.82109/juep.2025.1216674چکیده
این پژوهش به تحلیل جایگاه ذینفعان کلیدی در توزیع منافع حاصل از تغییر کاربری زمین با تمرکز بر کمیسیون ماده 5 شهر اهواز، میپردازد. تغییر کاربری زمین بهعنوان ابزاری کلیدی در توسعه شهری، ارزش افزوده اقتصادی ایجاد میکند، اما توزیع نابرابر آن میان ذینفعان میتواند به نابرابریهای اجتماعی منجر شود. کمیسیون ماده 5، بهعنوان نهادی رسمی در اخذ تصمیمات مربوط به تغییر کاربری زمین، همواره محل مناقشه ذینفعانی است که از طریق روابط رسمی و غیررسمی بر فرآیند اخذ تصمیمات تأثیر میگذارند. خلاء پژوهش در زمینه تحلیل شبکه روابط رسمی و غیررسمی ذینفعان تغییر کاربری زمین سبب میشود مساله عدم شفافیت در جایگاه ذینفعان و تأثیر قدرت آنها بر توزیع منافع نمود پیدا کند که این میتواند چالش توزیع عادلانه منافع و ناپایداری اجتماعی را بوجود آورد. از اینرو هدف پژوهش، شناسایی ذینفعان کلیدی و تحلیل جایگاه آنها در تولید و توزیع منافع با استفاده از رویکردی کمی و کاربست مدل ترکیبی ماتریس قدرت ـ منفعت و تحلیل شبکه اجتماعی برای تحلیل شبکههای رسمی و غیررسمی ذینفعان است. یافتهها نشان میدهد که برخی ذینفعان به دلیل موقعیت شبکهای، سطح قدرت و جنس منافع، نقش کلیدی در توزیع منافع تغییر کاربری زمین ایفا میکنند. ذینفعان دارای منافع اقتصادی (مانند شهرداری و مالکان) در تولید منافع و ذینفعان دارای منافع سیاسی (مانند استانداری و راهوشهرسازی) در توزیع آن تسلط دارند. همچنین تحلیلها حاکی از تمرکز قدرت در روابط غیررسمی و ضعف ذینفعان دارای منافع صرفا عمومی (مانند جهاد کشاورزی) است که به حفرههای ساختاری منجر میشود. این پژوهش بر اصلاح ساختار کمیسیون ماده 5 برای تقویت انسجام شبکه و توزیع عادلانه منافع تاکید میکند. در نتیجهگیری پیشنهاد شده سیاستگذاریها برای تعادل قدرت میان ذینفعان و جلوگیری از توزیع ناعادلانه منافع انجام شود.
