تحلیل گفتمان تمدنساز در نامههای نبوی با تکیه بر رویکرد انتقادی فرکلاف
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه علوم انتظامی امین، تهران، ایران
doi
چکیده
نامههای پیامبر اعظم(صَلَّىاللَّهُعَلَيْهِوَآلِهِ) از ارزشمندترین متون تاریخی و الهی در فهم گفتمان اسلامی هستند؛ چرا که در آنها نحوه شکلگیری معانی اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دعوت نبوی بهروشنی قابل مشاهده است. این پژوهش بر پایه نظریه «تحلیل گفتمان انتقادی» نورمن فرکلاف، به مطالعه ساختار معنایی و زبانی نامههای پیامبر میپردازد تا ابعاد تمدنساز آنها آشکار گردد. روش پژوهش کیفی است و دادهها از میان نامه های موجود در کتاب مکاتیبالرسول تألیف احمدی میانجی استخراج شدهاند. تحلیل دادهها بر اساس مدل سهسطحی فرکلاف انجام شد که شامل سطح متن( توصیف)، عمل گفتمانی(تفسیر) و عمل اجتماعی(تفسیر) است. یافتهها نشان دادند گفتمان نبوی در هر سه حوزه اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، سازوکاری هدفمند برای ایجاد جامعهای عادلانه، اخلاقی و عقلانی ارائه میکند. در سطح اجتماعی، تأکید پیامبر بر عدالت، کرامت انسانی و برابری، نظم جدیدی برای روابط انسانی پدید میآورد. در سطح فرهنگی، دعوت به عقلگرایی، احترام به انسان و مبارزه با خرافات، بنیان فرهنگ تمدنی اسلام را شکل میدهد. در سطح سیاسی، پیامبر ساختار قدرت را بر پایه مشروعیت الهی، عدالت در حاکمیت و مسئولیتپذیری رهبران بازتعریف میکند. در مجموع، مکاتیبالرسول متنی فراتر از نوشتهای تبلیغی است و از رهگذر زبان هدایت، بهعنوان متنی تمدنساز، طرحی نو برای ساختار اجتماعی و فرهنگی ارائه میدهد.
