کاربرد وجهیت در افعال، صفات و عوامل تقویت وجه در تبیین و تثبیت معانی احادیث و خطبههای نهجالفصاحه
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 دانشیار گروه زبان وادبیات عربی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 دانشیارگروه زبان و ادبیات عربی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران
doi
چکیده
وجهیت یکی از مؤلفههای بنیادین ساختار نحوی–بلاغی است که در تبیین و تثبیت معنا در گفتمان نبوی، نقشی اساسی دارد. این پژوهش با تمرکز بر احادیث و خطبههای نهجالفصاحه، سازوکارهای وجهیت را در سطح افعال و صفات بررسی کرده و نقش عوامل تأکیدی را در تقویت و تثبیت وجه اخباری تحلیل نموده است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر تحلیل نحوی و بلاغی شواهد متنی است. یافتهها نشان میدهد وجه اخباری، بهویژه در قالب افعال ماضی و مضارعِ مجرد از ادوات نصب و جزم، وجه غالب در گفتمان نبوی است. این وجه، افزون بر گزارش واقعیت، کارکردی تبیینی، هنجارساز و اقناعی دارد و گزارهها را بهصورت حقایقی قطعی و غیرقابلتردید عرضه میکند. در کنار افعال، صفات خبری ـ بهویژه صفات تفضیلی در توصیف صفات الهی و ارزشهای اخلاقی ـ با القای دوام، اطلاق و برتری، در تثبیت معنا و ایجاد الزام اخلاقی ضمنی نقش مؤثری ایفا میکنند. همچنین عواملی چون «لامِ تأکید»، «إنّ»، «قد»، «ألا»، «إلّا» و نونِ تأکیدِ ثقیله، هرچند حامل وجهیت مستقل نیستند، با تقویت وجه اخباری، رفع تعلیق معنایی و تحکیم پیام، نیروی اقناعی گفتمان نبوی را افزایش دادهاند. همنشینی نظاممند افعال، صفات و عناصر تقویتِ وجه، ساختاری منسجم برای انتقال یقین معرفتی، تثبیت حقیقت و هدایت اخلاقی مخاطب در نهجالفصاحه پدید آورده است.
