فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

استرس محیطی یکی از مهم‌ترین پیامدهای فشارهای کالبدی، زیست‌محیطی، ترافیکی و اجتماعی در فضاهای شهری است و ادراک این استرس می‌تواند کیفیت تجربه شهری و سلامت روانی شهروندان را به‌طور مستقیم تحت‌تأثیر قرار دهد. این پژوهش با هدف شناسایی ابعاد اثرگذار بر ادراک استرس محیطی و تبیین سازوکار شکل‌گیری آن در سه نوع بافت شهری کلانشهر شیراز انجام شد. برای این منظور، ۱۶۰۰ نفر از شهروندان در خیابان حضرتی (بافت قدیم)، خیابان‌های زند و عفیف‌آباد (بافت میانی) و خیابان معالی‌آباد (بافت جدید) مورد پرسش قرار گرفتند. ابزار پژوهش بر اساس ۹ بعد اصلی شامل کالبدی–عملکردی، بصری–زیباشناختی، کارکردی و جذب جمعیت، حمل‌ونقل و ترافیک، زیست‌محیطی–اکولوژیکی، ایمنی و تاب‌آوری، ادراکی–ذهنی، اجتماعی–فرهنگی و اقتصادی طراحی شد. داده‌ها با استفاده از آمار توصیفی، همبستگی اسپیرمن و رگرسیون گام به گام تحلیل گردید. یافته‌ها نشان می‌دهد که پنج بُعد اقتصادی، بصری–زیبایی‌شناختی، زیست‌محیطی–اکولوژیکی، اجتماعی–فرهنگی و کارکردی در مدل نهایی باقی مانده‌اند و بیشترین سهم را در ایجاد ادراک استرس دارند و این اثرات در بافت‌های مختلف شدت متفاوتی پیدا می‌کنند. نتایج پژوهش تصویری چندلایه از تعامل عوامل محیطی ارائه می‌دهد و نشان می‌دهد که استرس محیطی پدیده‌ای چندبعدی و ناشی از هم‌افزایی عوامل کالبدی، ادراکی و اجتماعی است. در پایان، مجموعه‌ای از راهکارهای مدیریتی و طراحی شهری برای کاهش استرس در خیابان‌های شهری ارائه شده است.