جلوههای شمنیزم در سلطانیه
نویسندگان
1 مدرس موسسه عال گنجینه هنر کرمانشاه؛ دانشآموخته دکتری باستانشناسی دوران تاریخی، گروه باستانشناسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
doi
چکیده
به لطف پژوهشهای قومشناسی و زبانشناسی و نیز کشفیات باستانشناسی یک سده اخیر، امروزه دانستههای ما درباره شمنها و آیینهای شمنی بسیار جامعتر و فراگیرتر از گذشته است. پژوهشگران پیشینه چنین آیینهایی را به دوران پیش از تاریخ و گاه پارینهسنگی منتسب میکنند. بسیاری از صاحبنظران نیز بر این باورند که سرزمین آسیای مرکزی و نواحی پیرامون آن، خاستگاه اصلی شمنها بوده است. اقوام مغولی یکی از شناختهشدهترین ساکنان این مناطق هستند که از دیرباز فرهنگی آمیخته به باورهای شمنی داشتهاند. پس از استیلای مغولان بر سرزمین ایران در قرن هفتم هجری قمری، اگرچه آنان به تدریج به دین اسلام گرویدند، اما گرایشها و گاه رجعتهایی نیز به باورهای اجدادی خود بروز میدادند که نشانههای آن را میتوان کموبیش در بقایای مادی برجای مانده از آنان ردیابی کرد. در این مقاله، به بررسی تحلیلی نمادها و نشانههای شمنی در سلطانیه، یکی از مهمترین پایتختهای ایلخانان مغول، خواهیم پرداخت و مصداقهای عینی چنین اعتقاداتی که در گنبد و دیگر فضاهای شهر سلطانیه منعکس شده را آشکار خواهیم کرد. نتایج این تحقیق نشان میدهد که تأثیر آیین باستانی و شمنی مغولان چه در شیوه تدفین و چه در هنر و معماری اخلاف آنان در شهر سلطانیه، کموبیش منعکس شده است.
