تپة گاوور قلعه سی، استقرارگاهی از فرهنگ کورا-ارس در چالدران، شمال غرب ایران
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری باستانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران؛ رئیس میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان سلماس، آذربایجان غربی، ایران.
2 دانشیار گروه باستانشناسی و باستان سنجی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز. تبریز، ایران.
3 دانشآموختة دکتری باستانشناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.
4 دانشآموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی، میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری آذربایجان غربی، ارومیه، ایران.
doi
10.30495/peb.2022.699731چکیده
در اواخر هزارة چهارم ق.م، فرهنگی در قفقاز، شمالغرب ایران و شرق آناتولی شکل میگیرد که دامنة گسترش و نفوذ آن تا زاگرس مرکزی، مرکز و شمال ایران و حتی فلسطین امروزی گسترش پیدا میکند که به فرهنگ یانیق، ماورای قفقاز و یا فرهنگ کورا-ارس معروف است. در این دوره، شمالغرب ایران، شاهد افزایش وسعت محوطهها، تغییر ناگهانی سفال و نیز افزایش بیسابقهای در تعداد محوطههای استقراری است که نشان از نفوذ یک سنت فرهنگی جدید دارد. سنت سفالهای نخودی منقوش دورة پیشین (مس و سنگ) تقریباً منسوخ شده و سفالهای خاکستری سیاه داغدار با نقوش کنده، جایگزین این سفالها میشوند. همزمان با نفوذ فرهنگ کورا-ارس به شمالغرب ایران، منطقة چالدران نیز تحت تاثیر این فرهنگ قرار میگیرد. تپة گاوور قلعهسی، استقرارگاهی در دشت میانکوهی چالدران است که دارای شواهدی از فرهنگ کورا–ارس است. این محل که در فاصله ۲۳ کیلومتری شمالغرب شهر چالدران واقع شده، در راستای بازدید از آثار شهرستان مورد شناسایی و بررسی قرار گرفت. نتایج حاصل از بررسی باستانشناختی، حاکی از این است که این محل، محوطهای تک استقراری است که در اواخر هزارة چهارم و اوایل هزارة سوم ق.م شکل گرفته و دارای آثار و شواهدی (معماری سنگی و سفالهای خاکستری) از این دورة فرهنگی است. سفالهای این محوطه، بیشترین تشابهات را با سفالهای یانیق تپه، محوطة کهنهشهر (رَوَض) چالدران، تپة باروج مرند، محوطة دوزداغی خوی و تپههای وزون و کول تپه II جمهوری آذربایجان دارند. در این پژوهش، سفالهای گردآوری شده در بررسی باستانشناسی تپة گاوور قلعه سی، مطالعه و مورد تحلیل باستانشناختی قرار میگیرد.
