گونهشناسی و شمایلنگاری مهرهای تپه حصار دامغان
نویسندگان
1 استادیار، گروه باستانشناسی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.
2 دانشآموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی، گروه باستانشناسی، دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران.
3 گروه تاریخ، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.
doi
10.30495/peb.2023.1995071.1028چکیده
در ادبیات باستانشناسی، اشیا کوچک قابل حمل سنگی، گلی، استخوانی یا فلزی، معمولاً به قطر ۱-۵ سانتیمتر، با یک سطح منقوش بهصورت کنده یا شیاردار با یک دسته حلقوی سوراخدار، مهر نامیده میشوند. مکانیسم کارکرد مهرها در دوران پیشازتاریخ، تفاوتهای آشکاری را نشان میدهند. بارزترین تفاوتها را میتوان در پیدایش مهرهای استوانهای و یا پیدایش مهرهای مشبک فلزی در عصر مفرغ مورد توجه قرار داد. هدف از پژوهش حاضر، طبقهبندی و گونهشناسی و شمایلنگاری مهرهای یافت شده از تپه حصار دامغان است. مقاله حاضر در پی پاسخ به پرسشهای ذیل است: از جمله اینکه، مهرهای تپه حصار به لحاظ گونهشناسی، چه اشکالی را شامل میشود؟ نقشمایههای بهکاررفته بر روی مهرهای تپه حصار چه موضوعاتی را در بر میگیرند؟ این پژوهش مبتنی بر روش توصیفی- تحلیلی است که سعی دارد با رویکرد کتابخانهای به طبقهبندی و گونهشناسی مهرهای یافت شده از تپه حصار دامغان بپردازد. مهرهای حصار Iو II اغلب از بافت قبور و مهرهای حصار III اغلب از بافت معماری یافت شدهاند. مهرهای حصار از سنگها و مواد متفاوتی ساختهشدهاند که برخی از مواد، بومی بوده و برخی دیگر از مناطق دیگر به محوطه وارد شدهاند که بیانگر گستره تجارت و بازرگانی محوطه تپه حصار دامغان است. نتیجه این مطالعه نشان میدهد که اغلب مهرهای تپه حصار از نوع مهر مسطح یا استامپی هستند و نقوش هندسی فراوانترین نقشمایه حکاکی شده بر روی مهرهای تپه حصار است. مهرهای تپه حصار از لحاظ گونهشناختی و نقشمایه بیشترین شباهت را با مهرهای شوش و تپه سیلک دارند و در خارج از فلات ایران شباهتهایی با مهرهای بینالنهرینی و همچنین، آسیای مرکزی را نان میدهند. با پیشرفت تجارت تغییراتی در کیفیت جنس و نقوش مهرهای تپه حصار ایجاد شده است و در این تغییرات هم عامل ارتباط با اقوام دیگر و هم تغییر تفکر مردمان بومی منطقه میتواند سهیم بوده باشد.
