بررسی و تحلیل سنگمزارهای گورستان هفتمرقدان روستای باغچهبهی شهرستان بوکان
نویسندگان
1 دانش آموخته کارشناسی ارشد باستان شناسی، گروه باستان شناسی، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری باستانشناسی، گروه تاریخ و باستانشناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، تهران، ایران.
3 دانشآموخته کارشناسی زیستشناسی، دانشگاه پیام نور مهاباد؛ پژوهشگر آزاد، بوکان، ایران.
doi
https://doi.org/10.71794/peb.2024.1103611چکیده
سنگمزارهای تاریخی، یافتههای ارزشمندی در مطالعات باستانشناختی هستند که بر اساس آنها میتوان به جنبههای مختلف جوامع گذشته پی برد. تاکنون هیچ بررسی باستانشناختی هدفمندی که به شناسایی و مطالعۀ منجسم گورستان هفتمرقدان بپردازد، انجام نشده است. بنابراین، مطالعۀ این گورستان میتواند نشان دهد که روستای باغچهبهی در شهرستان بوکان از اواسط دورۀ قاجاریه به بعد اهمیت درخور توجهی یافته است. فرض بر آن است که با اتکاء به سنگمزارهای گورستان باغچهبهی میتوان به اعتقادات و آداب و رسوم مردم منطقه و همچنین علت ایجاد آرایههای مختلف بر روی سنگمزارها توسط هنرمندان حجار پی برد. این سنگمزارها بهعنوان نمونهای از یک جامعۀ آماری، از لحاظ زمانی و ریختشناسی قابل مقایسه با دیگر سنگمزارهای کُردستان مُکریان هستند. هدف نوشتار حاضر، مطالعه و ارزیابی موضوع و دستیابی به نتایج مطلوب در راستای پاسخدهی به این سؤالات است: مطالعۀ کتیبههای ادبی، نقشمایههای غنی و فرم سنگمزارهای گورستان هفتمرقدان از لحاظ تنوع و کیفیت آثار، کدام نتایج مهم فرهنگی و اجتماعی عصر خویش را بازگو میکنند؟ افراد شاخص به خاک سپرده شده در این گورستان چه کسانی بودهاند و در تاریخ منطقۀ بهی و مُکریان چه نقشی داشتهاند؟ نتایج مطالعات میدانی و کتابخانهای نشان میدهد که سنگمزارهای هفتمرقدان بیانگر علایق، اعتقادات و در واقع نمودی از فرهنگ جامعۀ مُکریان در دورۀ قاجار و پهلوی است. همچنین، با تأکید بر سنگمزارها و شواهد نوشتاری روستای باغچهبهی و مناطق اطراف آن، که بعدها به منطقۀ فیضاللهبیگی شهرت یافت، میتوان دریافت که از دورۀ محمدشاه قاجار از اهمیت سیاسی و مذهبی قابل توجهی در سطح مُکریان برخوردار بوده است.
