تاثیر عوامل محیطی بر روند شکلگیری پلهای هورامان بر مبنای پژوهشهای باستانشناسی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری، گروه باستانشناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.
2 استادیارگروه باستانشناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.
3 استادیار، گروه باستانشناسی، واحد ابهر، دانشگاه آزاد اسلامی، ابهر، ایران.
doi
https://doi.org/10.71794/peb.2024.1206417چکیده
منطقه هورامان که در غرب زاگرس مرکزی قرار دارد، محدودهای کوهستانی با رودخانههای پرآبی است که تداوم جریان آنها درهها و تنگههایی عمیق و باریک را ایجاد نموده است. درهها و تنگههای پرآب و حاصلخیزی که طی هزاران سال معابر تردد جوامع انسانی بودهاند. این درههای سرسبز و غنی نخستینبار توسط انسانهای عصر پارینهسنگی استقراری و پس از آن طی هزاران سال سکونتگاه گروههای انسانی بوده است. طی این دوران برقراری ارتباط و تعاملات فرهنگی صورت گرفته در این درههای از طریق مسیرهای مواصلاتی موجود در امتداد آنها صورت میپذیرفت. گاهاً این مسیرهای ارتباطی به وسیله عوارض متعدد طبیعی همچون درهها، رودخانهها، پرتگاهها و ... از هم مجزا میگردیدند؛ از اینرو ساکنان منطقه با ایجاد پلهایی زمینه اتصال و ارتباط مسیرها را به یکدیگر فراهم مینمودند. بررسیهای باستانشناسی در مجموع منجر به شناسایی ۲۳ پل (یا بقایای ۲۳ پل) در سراسر گسترة هورامان شده است. این پلها تحتتاثیر عوامل متعددی سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، جغرافیایی و ... شکل گرفتهاند. در این میان نقش عوامل طبیعی به نسبت دیگر عوامل محسوستر است. در این میان شناخت عوامل طبیعی موثر و میزان تاثیرگذاری آنها در شکلگیری پلها مسئلة اساسی نوشتار پیشرو است. از اینرو، با هدف آگاهی از تاثیر و نقش عوامل جغرافیایی موثر در شکلگیری پلها، موقعیت مکانی ۲۳ پل شناسایی شده به کمک نرمافزار ArcGis با لایههای جغرافیایی همپوشانی و دادههای حاصل مورد تجزیه و تحلیل باستانشناختی قرار گرفت. این فرآیند نهایتاً منجر به شناخت دلایل و میزان تاثیرگذاری هر یک از عوامل محیطی و جغرافیایی طبیعی هورامان در شکلگیری، توسعه، تداوم و متروک شدن پلها شد. بر پایة مطالعات صورت گرفته ناهمواری، طبقات ارتفاعی، جهت و میزان شیب و شبکه زهکشی مهمترین عوامل جغرافیایی در شکلگیری، توسعه، تداوم و متروک شدن پلهای باستانی هورامان طی ادوار مختلف بودهاند.
