فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

سفال منقوش نوع سه‌گابی برای نخستین‌بار پس از کاوش‌های تپه‌ای به همین نام در دشت کنگاور، در دههٔ ۱۹۸۰ میلادی، وارد ادبیات باستان‌شناسی پیش از تاریخ ایران شد. برخلاف بسیاری از گونه‌های سفالی مناطق غربی ایران که پس از مطالعات اولیه، در یکی دو دههٔ اخیر مورد بازنگری و بررسی‌های نوین قرار گرفته‌اند، بیشتر اطلاعات موجود دربارهٔ سفال منقوش نوع سه‌گابی همچنان محدود به مطالعات اولیه این گونه، در فاصلهٔ سال‌های ۱۹۷۰ تا ۱۹۸۵ میلادی است. با توجه به گذشت زمان طولانی از آغاز مطالعات این نوع سفال، بسیاری از مباحث مرتبط با آن ـــ از جمله بازهٔ زمانی دقیق این سبک سفال در توالی پیش از تاریخ غرب ایران، منشأ و مراحل شکل‌گیری، نوع نقوش و تزیینات، دامنهٔ گسترش و... ـــ نیازمند بازنگری و توجهی دوباره‌اند. ازاین‌رو، هدف مقالهٔ حاضر پاسخ‌گویی به ابهامات و پرسش‌های یادشده و نیز ارائهٔ تصویری به‌روز و نو از این گونه در مطالعات پیش از تاریخ غرب ایران، با در نظر گرفتن تازه‌ترین تحقیقات انجام‌شده در این زمینه است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که برخلاف تصور پیشین دربارهٔ بازهٔ زمانی سفال نوع سه‌گابی در توالی گاه‌نگاری پیش از تاریخ منطقه (۴۶۰۰/۴۵۰۰–۴۲۰۰ ق.م)، گونه‌های اولیهٔ این سفال منقوش، هم‌زمان با سفال‌های نوع دالما از دورهٔ دالما، از حدود ۵۰۰۰ ق.م آغاز شده و تا ۴۲۰۰ ق.م ادامه یافته‌اند. از دیگر یافته‌های این تحقیق، روشن شدن سیر تغییر و تحول در نوع تزیینات روی سفال‌هاست. در حالی‌که تزیینات گونه‌های اولیه متشکل از نقوش هندسی ساده بود، در مراحل میانی این سنت، انواع مختلفی از نقوش هندسی پدیدار می‌شود و در مراحل پایانی، شاهد حضور نقوش جانوری و گیاهی بر روی این سفال‌ها هستیم. در نهایت، مشخص شد که دامنهٔ گسترش این سنت سفالی محدود به مناطق شرق زاگرس مرکزی نبوده، بلکه نواحی گسترده‌تری فراتر از این منطقه نیز تحت تأثیر آن قرار گرفته‌اند.