بهرهگیری از توموگرافی مقاومت الکتریکی در باستانشناسی: مطالعهای با رویکرد مدلسازی عددی در نرمافزار COMSOL
نویسندگان
1 دانشآموخته کارشناسی ارشد باستانشناسی دوران تاریخی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه مازندران، بابلسر.
2 دانشجوی دکتری اپتیک و لیزر، دانشکده فیزیک، دانشگاه مازندران، بابلسر.
doi
https://doi.org/10.71794/peb.2025.1129223چکیده
باستانشناسی بهعنوان دانشی میانرشتهای، همواره بهدنبال روشهایی نوین برای کاوش غیرمخرب و دقیق در لایههای زیرزمینی بوده است. یکی از روشهای نوظهور و بسیار کارآمد در این حوزه، توموگرافی مقاومت الکتریکی (ERT) است که با بهرهگیری از تغییرات مقاومت الکتریکی در زیرسطح، امکان شناسایی ساختارهای مدفون، قبرها، زیرساختها و دیگر شواهد فرهنگی را فراهم میسازد. این مقاله با تمرکز بر کاربرد باستانشناختی ERT، به تحلیل عددی این روش در محیط شبیهسازی پیشرفتهٔ نرمافزار COMSOL میپردازد. در چارچوب این پژوهش، یک مدل سهبعدی استوانهای با قطر ۴۰ متر و ارتفاع ۲۰ متر طراحی شد که در آن ۲۵ الکترود بهصورت خطی در سطح قرار گرفتند. شبیهسازی عددی انجامشده، امکان بررسی دقیق توزیع پتانسیل الکتریکی و مقاومت ویژه زیرسطح را فراهم کرده و با مقایسه نتایج با حل تحلیلی در محیط همگن، صحت عملکرد مدل ارزیابی شد. افزون بر این، تأثیر پارامترهایی همچون آرایش الکترودها، فاصله آنها و ویژگیهای فیزیکی مواد زیرسطحی بر نتایج تصویربرداری مورد تحلیل قرار گرفت. نتایج این پژوهش نشان میدهد که ترکیب روش ERT با شبیهسازی عددی، رویکردی مؤثر، غیرویرانگر و دقیق برای شناسایی ساختارهای باستانی فراهم میسازد و میتواند جایگزینی علمی و پایدار برای روشهای سنتی حفاری باشد.
