آشور.بانیپال و پایانِ شاهنشاهی ایلام
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ و باستانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.
3 استادیار گروه تاریخ و باستانشناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
doi
https://doi.org/10.71794/PEB.2026.1214794چکیده
آشور و ایلام - که میتوان از آنها با نامِ مهمترین شاهنشاهیهای هزارهی سوم تا۶۰۰پ.م، یاد کرد - با اندکی پیش و پس، با هم زاده شده و باهم براُفتادند. آنان در دراززمانی حدود دوهزارساله، بارها در ستیزِ با یکدیگر بودند که البته هیچکدام نتوانستند دیگری را از تختِ شاهنشاهی براندازند تا اینکه آشور.بانیپال (پادشاهِ نامدار و نیرومند آشور) با رویاروییهای مختلف با ایلام - از ۶۶۵ تا حدود۶۴۰پ.م- و انجام شش جنگِ تمام عیار، پایانِ شاهنشاهی ایلام را در تاریخ به نامِ خویش نوشت. بنابراین مهمترین مناسبات سیاسی - نظامی آشور و ایلام، بیگمان باید به دورهی آشور.بانیپال، نسبت داده شود. پادشاهِ آشور ابتدا در نخستین جنگ خود با ایلام با پادشاهیِ اورتَکی.اینشوشینک، شرکت کرد، سپس جنگِ تِل.توبا(تولّیز) را بر ایلام به راه انداخت. جنگِ سوم او با ایلام، جنگِ دِر(بدره) نام گرفت و نیز با ایجاد مناسبات سیاسی- نظامی با تَمَّریتوی دوم و ایندَبیبی(پادشاهان ایلام)، چهارمین جنگ هم روی داد. وی در جنگِ مَدَکتو(جنگِ پنجم) و نیز آخرین جنگ یعنی نبردِ شوش، توانست کارِ شاهنشاهی ایلام را یکسره نموده و در یک اقدامِ شاید بیسایقه، پایتختشهرِ شوش، مَدَکتو و دیگر شهرهای ایلام را ویران ساخت، پادشاه و جمعی از اشراف ایلام اسیر شدند و شاهنشاهِ آشور بر اریکه پیروزی نشست، ولی زمانی نگذشت که امپراتوری آشور نیز در رویارویی با اتحادیهای به سرکردگی مادها - که ایلامیها نیز در آن نقش داشتند - شکست خورد و به پایان رسید.