آشور.بانی‌پال و پایانِ شاهنشاهی ایلام

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ و باستان‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.

3 استادیار گروه تاریخ و باستان‌شناسی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

doi
https://doi.org/10.71794/PEB.2026.1214794
چکیده

آشور و ایلام - که می­‌توان از آن­ها با نامِ مهم­ترین شاهنشاهی­‌های هزاره­ی سوم تا­۶۰۰پ.م، یاد کرد - با اندکی پیش و پس، با هم زاده شده و باهم براُفتادند. آنان در دراززمانی حدود دوهزار­ساله، بارها در ستیزِ با یکدیگر بودند که البته هیچ­کدام نتوانستند دیگری را از تختِ شاهنشاهی براندازند تا اینکه آشور.بانی­پال (پادشاهِ نامدار و نیرومند آشور) با رویارویی‌­های مختلف با ایلام - از ۶۶۵ تا حدود۶۴۰پ.م- و انجام شش جنگِ تمام عیار، پایانِ شاهنشاهی ایلام را در تاریخ به نامِ خویش نوشت. بنابراین مهم­ترین مناسبات سیاسی - نظامی آشور و ایلام، بی­گمان باید به دوره­ی آشور.بانی­پال، نسبت داده شود. پادشاهِ آشور ابتدا در نخستین جنگ خود با ایلام  با پادشاهیِ اورتَکی.­اینشوشینک­، شرکت کرد، سپس جنگِ تِل.توبا(تولّیز) را بر ایلام به را­ه انداخت. جنگِ سوم او با ایلام، جنگِ دِر(بدره) نام گرفت و نیز با ایجاد مناسبات سیاسی- نظامی­ با ­تَمَّریتوی دوم و ایندَبی­بی­­(پادشاهان ایلام)، چهارمین جنگ هم روی داد. وی در جنگِ مَدَکتو(جنگِ پنجم) و نیز آخرین جنگ یعنی نبردِ شوش، توانست کارِ شاهنشاهی ایلام را یکسره نموده و در یک اقدامِ شاید بی­سایقه، پایتخت­شهرِ شوش، مَدَکتو و دیگر شهرهای ایلام را ویران ساخت، پادشاه و جمعی از اشراف ایلام اسیر  شدند و شاهنشاهِ آشور بر اریکه­ پیروزی نشست، ولی زمانی نگذشت که امپراتوری آشور نیز در رویارویی با اتحادیه­‌ای به سرکردگی مادها - که ایلامی­‌ها نیز در آن نقش داشتند - شکست خورد و به پایان رسید.