فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

بررسی روشمند باستان‌شناسی با هدف تحلیل محوطه‌ها و محیط پیرامون آن‌ها می‌تواند در حصول درک و شناختی جامع از توالی فرهنگی و روند جمعیتی یک ناحیه ثمربخش باشد. این پژوهش، حاصل تحلیل داده‌های حاصل از یک بررسی میدانی روشمند در نواحی جنوبی دشت قم است که با هدف شناسایی الگوهای استقراری دوران تاریخی (اشکانی و ساسانی) انجام شده است. در این پروژه، محدوده‌ای به وسعت تقریبی ۳۳۰ کیلومتر مربع مورد پیمایش قرار گرفت که به شناسایی ۵۴ محوطه باستانی منجر شد؛ از این میان، ۴۱ محوطه دارای شواهد فرهنگی متعلق به دوران اشکانی و ساسانی بودند. نتایج نشان می‌دهد که به دلیل محدودیت‌های محیطی و آسیب‌پذیری زیست‌محیطی منطقه، الگوی استقراری غالب بر یک نظام معیشتی نیمه‌یکجانشین مبتنی بر دامداری و کشاورزی محدود استوار بوده است. تحلیل گاه‌نگاری محوطه‌ها آشکار می‌سازد که اوج تراکم استقراری و شکوفایی فرهنگی در این ناحیه، در اواخر دوره اشکانی و اوایل دوره ساسانی رخ داده است. این بازه زمانی با دوره بهینه اقلیمی رومی هم‌پوشانی دارد که نشان‌دهنده نقش تعیین‌کننده شرایط اقلیمی در شکل‌گیری و تداوم الگوهای استقراری در جنوب دشت قم است.