فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

محوطۀ «نقش‌ رستم»، با دارا  بودن بیشترین تعداد نقش‌ برجسته‌های صخره‌ای از دورۀ ساسانی (۲۲۴- ۶۵۱م.)، یکی از مهم­ترین مکان‌های آیینی-سلطنتی این دوره به‌شمار می‌آید. تنوع موضوعی نقش‌ها و تعدد شاهان ساسانی به‌ تصویر درآمده در این محوطه، اهمیت آن را در مطالعات هنر و «ایدئولوژی» دورۀ ساسانی دو چندان کرده است. مطالعۀ دقیق نقش ‌برجسته‌های این محوطه، حاکی از آن است که تقسیم‌بندی کلاسیک مبتنی‌ بر هشت نقش ‌برجستۀ دیگر نمی‌تواند جوابگوی پژوهش‌های پیش ‌رو باشد. نتیجۀ مطالعات بر مبنای دو چهارچوب: میدانی و نظری و تحلیل داده‌ها براساس دو روش «رهیافت تاریخی» و «رهیافت باستان‌شناسی» نشان می‌دهد که یازده نقش ‌برجسته کاملاً جداگانه در این محوطه حجاری شده‌اند.«نقش ‌رستم I»: دیهیم‌ستانی «اردشیر پاپکان» (۲۲۴-۲۴۲ م.) به‌شکل سواره از مظهر «اهورامزدا»/ «نقش ‌رستم II»: نقش‌برجسته «بهرام دوم» (۲۷۶-۲۹۳ م.) در کنار خاندان سلطنتی و سه تن از ساتراپ‌های حکومتی/ «نقش ‌رستم III»: نقش‌برجسته شماره یک جنگ ‌سواران «بهرام چهارم» (۳۸۸-۳۹۹ م.)/ «نقش ‌رستم IV»: نقش‌ برجسته جنگ ‌سواران «هرمزد دوم» (۳۰۲-۳۰۹ م.)،«نقش ‌رستم V»: نقش‌ برجسته محو شده/ «نقش ‌رستم VI»: نقش‌ برجسته پیروزی «شاهپور یکم» (۲۴۲-۲۷۲ م.)؛«نقش ‌رستم VII»: نقش ‌برجسته نیم‌تنه «موبد کرتیر»/ «نقش ‌رستم VIII»: نقش‌برجسته جنگ ‌سواران «بهرام دوم»؛«نقش‌ رستم IX»: نقش ‌برجسته شماره دو جنگ ‌سواران «بهرام چهارم»/ «نقش ‌رستم X»: دیهیم‌ستانی «نرسه» از «بانوی سلطنتی»/«نقش ‌رستم XI»: نقش‌برجسته نیمه ‌تمام. بیشترین تعداد نقش برجسته‌های صخره‌ای به صورت متمرکز از دوره ساسانی و استحکاماتی برای حفظ و حراست آنان اثبات می‌کند محوطه «نقش رستم» به همراه محوطه های «نقش‌ رجب»و شهر تاریخی «اصطخر» مهم‌ترین اماکن آیینی- سلطنتی ساسانیان در منطقه مذکور هستند؛ نقش‌برجسته های «نقش‌ رستم»،  برای القای مشروعیت زمینی و تقدس آسمانی شاهان ساسانی به شکل دیهیم ستانی و بازنمایی پیروزی‌های شکوهمند شاهان ساسانی در قالب صحنه‌های نبرد و جنگ‌سواران، همراه با حضور آنان در کنار اعضای خاندان سلطنتی، تجسمی تصویری از بازآفرینی ساختار پادشاهی و مشروعیت سلطنت در دورۀ ساسانی است.