فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

روابط سیاسی شاپور دوم ساسانی و رومیان با فراز و نشیب­‌های بسیاری مواجه بوده است. شاپور دوم (۳۰۹-۳۷۹م) برای احیای اقتدار سیاسی ایران در برابر امپراتوری مقتدر روم، اقدام به یک سری جنگ­‌های متوالی کرد و موفق به دست­یابی به اهداف مورد نظر شاهنشاهی ساسانی شد. سوال اصلی مقاله این‌­گونه مطرح شده است که چه عواملی در ایجاد و تداوم مناقشات سیاسی، نظامی شاپور دوم ساسانی با رومیان در بازه زمانی ۳۰۹ تا ۳۷۹م تاثیرگذار بود؟ که این فرضیه مطرح شده است که مولفه‌­های دینی، اختلافات مرزی و رقابت­‌های تاریخی که به عنوان میراثی از دوره اشکانیان ریشه در مسأله سلطه بر سرزمین ارمنستان بوده، از اصلی­‌ترین عوامل مناقشات سیاسی، نظامی با رومیان  در دوران شاپور دوم ساسانی بوده است. رقابت تاریخی این دو قدرت جهانی در سده چهارم میلادی رنگ مناقشات دینی هم به خود گرفت. عواملی چون سیاست توسعه سرزمینی، افزایش قدرت نظامی ساسانیان با اتحاد با خیون­‌ها در شدت بخشیدن به درگیرهای نظامی تاثیرگذار بود. یافته‌­های مقاله نشان می­‌دهد که در دوران شاپور دوم ساسانی عامل ایدئولوژی و دینی نقش‌برجسته‌­ای را در مناسبات سیاسی و  نظامی ایرانیان و رومیان ایفا کرده است. از سوی دیگر، به  واسطة این‌که این دو کشور از قدرت­های مهم قرن چهارم بوده‌­اند همواره رقابت­‌های تاریخی بسیاری میان این دو شکل گرفت که باعث شد تا درگیری‌­های نظامی و سیاسی دو طرف گسترده شود.