تأملی بر شناسایی امپراتوران رومی بر نقش برجستههای پیروزی شاپور اوّل ساسانی
نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ ایران پیش از اسلام، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.
2 استادیار گروه تاریخ، واحد شاهرود، دانشگاه آزاد اسلامی، شاهرود، ایران.
3 دانشیار گروه ادبیات فارسی و زبانها، بنیاد دایره المعارف اسلامی(دانشنامه جهان اسلام)، تهران، ایران.
doi
https://doi.org/10.71794/peb.2026.1217103چکیده
نقشبرجستههای برجای مانده از دورۀ ساسانیان، بهویژه نقوش پیروزی شاپور اول بر رومیان، در کنار کتیبهها و منابع تاریخی از مهمترین آثار برای تحلیل رخدادهای تاریخی و مناسبات ایران و روم در این دوران هستند. پنج نقشبرجسته بزرگ صخرهای در پی پیروزیهای شاپور اول بر رومیان در فاصلۀ سالهای ۲۴۴ تا ۲۶۰میلادی در استان فارس ایجاد شدند. این نقوش شامل سه نقشبرجسته در بیشاپور(بیشاپور ۱، ۲ و ۳)، دارابگرد/ داراب و نقشبرجستۀ نقشرستم است. تعیین هویت امپراتوران رومی نمایش داده شده بر این نقشبرجستهها همواره با اختلاف نظرهایی بین پژوهشگران همراه بوده است. در دیدگاههای مختلف امپراتوران رومی بر نقشبرجستهها شامل: گردیانوس سوم، فیلیپ عرب، والریانوس، ماریادس یا سیریادس انطاکیهای، بالبینوس و پوپینوس معرفی شدهاند. در پژوهش حاضر تلاش شده، ضمن معرفی دیدگاههای مختلف پژوهشگران دربارۀ امپراتوران رومی بر این پنج نقشبرجستۀ شاپور اول، با روش توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر شواهد سکهشناختی، دادههای باستانشناختی و اطلاعات منابع تاریخی نسبت به تعیین هویت امپراتوران رومی نمایش داده شده بر این نقوش تلاش شود و نظرات نهایی که مورد توافق بیشتری است ارایه گردد.
