مطالعه و گونهشناسی عناصر اصلی معماری کاروانسراهای برونشهری مناطق مرکزی ایران براساس مورفولوژی عناصر
نویسندگان
1 پژوهشگر دکتری مرمت و احیاء بناها و بافتهای تاریخی، گروه مرمت بنا، دانشکده حفاظت و مرمت، دانشگاه هنر اصفهان، ایران.
2 دانشیار، دکتری تخصصی مرمت، دانشکده مرمت و حفاظت، گروه مرمت بنا، دانشگاه هنر اصفهان، ایران.
doi
https://doi.org/10.71794/PEB.2026.1213334چکیده
معماری کاروانسراها همانند دیگر معماری بناهای سنتی ایرانی با سپری شدن زمان، تحول معماری، تحول دانش معماری و ساختمان سازی و بهروز شدن شیوهها و تکنیکهای رایج متحول شد. توانمندی و مهارت معماران و نیاز کاروانسراها از عوامل اصلی تحول در معماری کاروانسراهای ایرانی بودند. هدف این پژوهش گونهشناسی و معرفی الگوهای معماری عناصر اصلی کاروانسراها است. پرسش اصلی این نوشتار آن است که شناخت و دسته بندی عناصر و اجزای معماری کاروانسراها چگونه سبب شناسایی الگوها و گونه های معماری می شود؟ روش تحقیق این پژوهش بهصورت توسعهای و کاربردی و روش دستیابی به اطلاعات بهصورت استقرایی و با رویکرد تفسیری، تاریخی و مقایسهای است. روش گردآوری اطلاعات هم بر پایه مطالعات کتابخانهای و برداشتهای میدانی است. در این پژوهش عناصر اصلی معماری نظیر ورودی، هشتی، ایوان، حیاط، اتاق، شترخان و برج ارزیابی و گونهشناسی شدهاند. گونهشناسی عناصر معماری در این پژوهش بر اساس ریختشناسی عناصر معماری است. در پژوهش حاضر در بازخوانی ریختشناسی عناصر مولفههای نظیر هندسه و تناسبات، شکل و فرم کلی، ترکیب فضایی در نقشه معماری مطالعه و ارزیابی شده است. همچنین این پژوهش مشخص ساخت که عناصر معماری کاروانسراها تابع سنتها و روشهای ساخت رایج زمان خود و زمان پیش از خود و نیز یک الگو و چارچوب واحد و مشترک در بین کاروانسراها بوده که توسط معماران توانمند آن روزگار و سازمانی اداره کننده و هماهنگ کننده امور کاروانسراها تبیین و طراحی میشده است.
