مقایسه رابطه دوسویه‌ی انرژی های تجدیدپذیر، آلاینده های محیط زیست و توسعه اجتماعی در کشورهای عضو OPEC و کشورهای OECD

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر

2 خوزستان، خرمشهر،بلوار علی ابن ابیطالب دانشگاه علوم و فنون دریایی، دانشکده اقتصاد و مدیریت،

3 خوزستان، خرمشهر،بلوار علی ابن ابیطالب دانشگاه علوم و فنون دریایی، دانشکده اقتصاد و مدیریت، گروه اقتصاد و بیمه دریا

4 خوزستان، خرمشهر،بلوار علی ابن ابیطالب دانشگاه علوم و فنون دریایی، دانشکده اقتصاد و مدیریت،

doi
10.30473/egdr.2026.76291.7061
چکیده

این مطالعه به بررسی رابطه بین مصرف(تولید) انرژی‌های تجدیدپذیر، آلاینده‌های محیط زیست و توسعه اجتماعی در کشورهای عضو سازمان توسعه و همکاری اقتصادی (OECD) و سازمان کشورهای صادرکننده نفت (OPEC) طی سال‌های 1990 تا 2020 می‌پردازد. با استفاده از داده‌های تابلویی و آزمون علیت دومترسکیو-هارلین، نقش توسعه اجتماعی در انتقال مصرف انرژی از منابع فسیلی به انرژی‌های پاک تحلیل شده است. شاخص توسعه اجتماعی (SDI) با ترکیب ۱۵ متغیر مرتبط با جمعیت‌شناسی، آموزش، سلامت و دسترسی به فناوری محاسبه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که در کشورهای OECD، بین SDI و مصرف انرژی تجدیدپذیر (REC) رابطه علیت دوسویه وجود دارد؛ به‌گونه‌ای که توسعه اجتماعی موجب افزایش مصرف انرژی‌های پاک می‌شود و بالعکس، گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر نیز ارتقای شاخص‌های اجتماعی را تقویت می‌کند. همچنین، توسعه اجتماعی در این کشورها با کنترل انتشار CO₂ ارتباط دارد. در مقابل، کشورهای عضو OPEC هیچ رابطه علی معناداری بین SDI و REC یا SDI و CO₂ نشان ندادند و تنها رابطه یک‌طرفه‌ای از CO₂ به REC مشاهده شد؛ به این معنی که افزایش آلاینده‌ها باعث واکنش نسبی در افزایش مصرف انرژی‌های تجدیدپذیر شده است. این تفاوت الگوها نشان‌دهنده اهمیت سطح توسعه اجتماعی، بلوغ نهادی و ادغام ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی در فرآیند گذار انرژی است. به‌طور کلی، این پژوهش تأکید می‌کند که ادغام توسعه اجتماعی و انرژی پایدار برای موفقیت گذار انرژی و کاهش آلاینده‌ها ضروری است.

کلیدواژه‌ها