فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

حکومت زندیه اغلب مساوی با دوره کریم‌خان زند است، زیرا جانشینان متعدد وی، هرکدام چند صباحی بر اریکه قدرت نماندند. این حکومت با پایتختی شیراز به خاطر نزدیکی به خلیج‌فارس، مسائل آبراه‌ها برای وی اهمیت شایانی یافت و به نسبت سلسله‌های پیشین مجبور به دخالت بیشتری در آن منطقه آبی گردید. این ایام بخصوص مقارن با حضور استعمارگران اروپایی بود که هرکدام درصدد تصرف و تسلط بیشتر بر خلیج‌فارس و سواحل آن برآمدند. بدین ترتیب حکومت زندیه به‌طورجدی با پدیده استعماری اروپایی در قالب‌های گوناگون و پیچیده آن در خلیج‌فارس، سواحل و جزایر آن مواجه گردید. در این مقطع به‌صورت بارز و مشخصی تعامل و مناسبات ایران با اروپاییان در خلیج‌فارس آغاز گردید که تفاوت­های زیادی با دوره‌های قبلی صفویه، افغان‌ها و افشاری دارد. از طرفی حکومت زندیه یک تفاوت عمده با سلسله‌های پیشین دارد و آنکه پایتخت این حکومت در شهری نزدیک خلیج‌فارس یعنی شیراز قرار داشت که همین اقتضاهای خاصی در مواجه با مسائل خلیج‌فارس را برای او ایجاد می­کرد. ازاین‌رو، حاکمیت زندیه در مناسبات مرزی، منطقه­ای و حتی بین­المللی بیشتر درگیر خلیج‌فارس و آبراه‌های جنوب گردید. این گویای حوادث جدید برآمده از دریا بود. در این مقطع مسائل خلیج‌فارس موضوعی چندجانبه، درهم‌تنیده و با حضور حداکثری طرف‌های متعدد و تأثیرگذار بود. حال مسئله این است که کریم‌خان زند با توجه به موارد فوق، چه راهکار و سیاست­هایی در قبال دول اروپایی بخصوص انگلستان در پیش گرفت و تا چه حد وی با نیات استعماری آن‌ها آشنایی داشت؟ قراین و شواهد حاکی از آن است که کریم‌خان زند تحت تأثیر عواملی ازجمله مناسبات با شبه‌قاره هند، شناخت و معرفتی نسبت به رفتار و عملکرد اروپاییان ازجمله انگلستان کسب کرده بود.