فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

در پژوهش پیشِ‌رو، با تمرکز بر اصل «رابطه پویا و پایدار محیط و رفتار»، پدیده جنگ به‌عنوان یکی از شاخصه‌های انکارناپذیر عصر جاهلیت در حجاز موردتوجه واقع‌شده است. اهمیت بررسی پدیده جنگ در دوره مزبور به‌اندازه‌ای است که نقش مهمی در فهم تحولات آن دوره دارد. با عنایت به اهمیت موضوع، پرسش اصلی پژوهش آن است که عوامل طبیعی و اقلیمی چه تأثیری در زمینه‌سازی و بروز منازعات عصر جاهلی داشتند؟ در مقاله پیشِ‌رو، این فرض موردبررسی قرار می‌گیرد که مشخصات محیطی و ویژگی‌های طبیعی حجاز تأثیر زیادی بر تحولات اجتماعی به‌خصوص مسئله جنگ‌ها و نبردهای آنجا داشته است. روش این پژوهش، تاریخی-تحلیلی است که با اتکا بر منابع کتابخانه‌ای (تاریخی و جغرافیایی)، داده‌های مرتبط و فرض پژوهش موردبررسی قرارگرفته است. حاصل بررسی‌های پژوهش ذیل تأثیرگذاری و نه تعین‌گری محیطی نشان می‌دهد طبیعت و جغرافیای حجاز، تأثیر قابل‌توجهی در شکل‌دهی و صورت‌بندی نوع خاصی از ساختار اجتماعی و بافت سیاسی آنجا داشت. وضعیت نامساعد آب‌وهوایی و کمبود منابع طبیعیِ حاصلخیز، استفاده حداقلی از موقعیت ارتباطی، فقدان جذابیت‌های طبیعی و غیره، شکل‌گیری نظام اندیشگی، ارتباطی و معیشتی آنان را به میزان زیادی تحت‌تأثیر قرار داد. در وضعیت زندگی در طبیعت فقیر و خشن، همچنین فقدان ارتباط مستمر با جوامع پیرامون، نظام اخلاقی و رفتاری متناسب با آن نیز پدید آمد. یافته‌ها حاکی از آن است که جغرافیای فقیر و خشن حجاز، نه به‌صورت جبری، بلکه به‌عنوان زمینه‌ساز اصلی، به شکل‌گیری ساختار قبیله‌ای، معیشت مبتنی بر غارت و در نهایت وقوع پرشمار جنگ‌های طولانی انجامید.