فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

دوره تیموری (912-771ق) مبدا تحول هنر تجلید است. در این دوره تمهیداتی برای وجه کاربردی و حفاظتی جلد اندیشیده شد. سرطبل از مهمترین این ابداعات است. علاوه بر وجه فنی، سرطبل از جهت زیبایی‌شناسی نیز مورد توجه هنرمندان بوده است. در ابتدا، نقوش هندسی به‌شیوه ضربی، تزیینات آنها را تشکیل می‌داد و بعدها با پیشرفت فنونِ ساخت جلدها، سرطبل نیز دارای تزیینات متنوع‌تری شد. پژوهش حاضر با توجه به ضرورت شناخت آداب تجلید نسخ خطی، با هدف مدون ساختن شیوه‌های ساخت جلدهای سرطبل‌دار دوره تیموری تهیه شده و به لحاظ شیوه، توصیفی تحلیلی است. در متن حاضر، در راستای پاسخ به سوال: چه مواد و شیوه‌هایی در ساخت روکش جلدهای سرطبل‌دار دوره تیموری به کار می‌رفته است؟ بیش از صد نمونه محفوظ در مجموعه‌های مختلف جهان بررسی شد. از میان آنها تعداد 20 نمونه براساس تنوع روش ساخت و با توجه به صحت‌سنجی بر اساس اطلاعات موزه‌ای و پژوهش‌های پیشین انتخاب شد. بر این اساس، روش ساخت جلدها در رویه و آستر دفتین، در ذیل عناوین ضربی، معرق، منبت، پارچه‌ای و کاغذ ابری شناسایی، دسته‌بندی، توصیف و پرکاربردترین شیوه‌ها مشخص شد. در نتیجه مشاهده گردید از منظر فراوانی، پرکاربردترین شیوه ساخت در جلدهای سرطبل‌دار دوره تیموری، رویه جلد ضربی است. پس از آن معرق و منبت پرکاربردتری روش ساخت است که عمدتا در آستر جلدها استفاده می‌شود. در تمام نمونه‌های مورد بررسی علی‌رغم تفاوت نقش سرطبل با نقش رویه در ترکیب‌بندی و تزیینات، شیوه ساخت و جنس روکش سرطبل و بازوی واسط کاملا از دفتین جلد پیروی می‌کند.