شناسایی عوامل و راهبردهای تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی دانشگاه (پژوهشی آمیخته در دانشگاه فرهنگیان)

نویسندگان

1 گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران

doi
10.22059/jscm.2026.397059.2599
چکیده

هدف: سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی نقش کلیدی در موفقیت دانشگاه ایفا می‌کند. دانشگاه فرهنگیان می‎تواند با بهبود سرمایة اجتماعی دارایی‎های علمی، خلاقیت، روندهای کاری، تعالی سازمانی، و مرجعیت دانشی خود را بهبود ببخشد. با توجه به شکاف موجود در درک مکانیسم‌های تقویت سرمایة اجتماعی در بافت دانشگاهی، هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی استادان دانشگاه فرهنگیان بود. روش: پژوهش حاضر بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس روش گردآوری اطلاعات آمیخته (کیفی‌ـ کمی) با رویکرد قیاسی‌ـ استقرایی است. جامعة پژوهش در بخش کیفی همة خبرگان و صاحب‎نظران حوزة مدیریت منابع انسانی و آشنا با حوزة سرمایة اجتماعی در دانشگاه فرهنگیان بودند که با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند مبتنی بر گلوله برفی هجده نفر به عنوان نمونة پژوهش انتخاب شدند. جامعة آماری در مرحلة کمّی همة کارکنان و اعضای هیئت علمی و مدرسان دانشگاه فرهنگیان بودند که با استفاده از روش نمونه‌گیری خوشه‌ای، بر اساس جدول مورگان، تعداد 256 نفر انتخاب شدند. به‌ منظور گردآوری داده‌های کیفی از مصاحبة نیمه‌ساختاریافته و برای داده‌های کمّی نیز از پرسشنامة محقق‌ساخته استفاده شد. اعتمادپذیری داده‌های مصاحبه با روش بازخورد مشارکت‌کننده و اعتباربخشی مصاحبه‌ها با روش ضریب توافق و بازآزمون مورد تأیید قرار گرفت. همچنین روایی محتوایی پرسشنامه مورد تأیید متخصصان قرار گرفت و پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 89/0 به دست آمد. جهت تحلیل داده‏ها در قسمت کیفی از روش کدگذاری باز و محوری و در قسمت کمّی از روش‏های تحلیل توصیفی، تحلیل همبستگی، و تحلیل معادلات ساختاری (تحلیل عاملی تأییدی مرتبة دوم) استفاده شد. یافته‎ها: نتایج نشان داد عوامل تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان به ترتیبِ اهمیت و بار عاملی عبارت‌اند از: آموزش و بهسازی (975/0)، ارتباطات و تعامل (956/0)، ساختاری (954/0)، رشدگرایی (937/0)، اعتماد (937/0)، توسعة مهارت‎های رهبری و مدیریتی (936/0)، همکاری و کار تیمی (922/0). نتیجه‎گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که آموزش و بهسازی و تقویت ارتباطات کلیدی‌ترین عوامل بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی هستند. این یافته‌ها بر ضرورت توجه نظام‌مند به توسع] حرفه‌ای و شبکه‌سازی در سیاست‌گذاری‌های دانشگاهی تأکید دارد و دانشگاه فرهنگیان می‎تواند با بهبود فضای کاری، ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش، و ترویج فرهنگ همکاری و مشارکت به سرمایة اجتماعی استادان کمک کند.

کلیدواژه‌ها