شناسایی عوامل و راهبردهای تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی دانشگاه (پژوهشی آمیخته در دانشگاه فرهنگیان)
نویسندگان
1 گروه مدیریت آموزشی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
doi
10.22059/jscm.2026.397059.2599چکیده
هدف: سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی نقش کلیدی در موفقیت دانشگاه ایفا میکند. دانشگاه فرهنگیان میتواند با بهبود سرمایة اجتماعی داراییهای علمی، خلاقیت، روندهای کاری، تعالی سازمانی، و مرجعیت دانشی خود را بهبود ببخشد. با توجه به شکاف موجود در درک مکانیسمهای تقویت سرمایة اجتماعی در بافت دانشگاهی، هدف پژوهش حاضر شناسایی عوامل تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی استادان دانشگاه فرهنگیان بود. روش: پژوهش حاضر بر اساس هدف از نوع کاربردی و بر اساس روش گردآوری اطلاعات آمیخته (کیفیـ کمی) با رویکرد قیاسیـ استقرایی است. جامعة پژوهش در بخش کیفی همة خبرگان و صاحبنظران حوزة مدیریت منابع انسانی و آشنا با حوزة سرمایة اجتماعی در دانشگاه فرهنگیان بودند که با استفاده از نمونهگیری هدفمند مبتنی بر گلوله برفی هجده نفر به عنوان نمونة پژوهش انتخاب شدند. جامعة آماری در مرحلة کمّی همة کارکنان و اعضای هیئت علمی و مدرسان دانشگاه فرهنگیان بودند که با استفاده از روش نمونهگیری خوشهای، بر اساس جدول مورگان، تعداد 256 نفر انتخاب شدند. به منظور گردآوری دادههای کیفی از مصاحبة نیمهساختاریافته و برای دادههای کمّی نیز از پرسشنامة محققساخته استفاده شد. اعتمادپذیری دادههای مصاحبه با روش بازخورد مشارکتکننده و اعتباربخشی مصاحبهها با روش ضریب توافق و بازآزمون مورد تأیید قرار گرفت. همچنین روایی محتوایی پرسشنامه مورد تأیید متخصصان قرار گرفت و پایایی پرسشنامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 89/0 به دست آمد. جهت تحلیل دادهها در قسمت کیفی از روش کدگذاری باز و محوری و در قسمت کمّی از روشهای تحلیل توصیفی، تحلیل همبستگی، و تحلیل معادلات ساختاری (تحلیل عاملی تأییدی مرتبة دوم) استفاده شد. یافتهها: نتایج نشان داد عوامل تأثیرگذار بر بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان به ترتیبِ اهمیت و بار عاملی عبارتاند از: آموزش و بهسازی (975/0)، ارتباطات و تعامل (956/0)، ساختاری (954/0)، رشدگرایی (937/0)، اعتماد (937/0)، توسعة مهارتهای رهبری و مدیریتی (936/0)، همکاری و کار تیمی (922/0). نتیجهگیری: نتایج پژوهش نشان میدهد که آموزش و بهسازی و تقویت ارتباطات کلیدیترین عوامل بهبود سرمایة اجتماعی اعضای هیئت علمی هستند. این یافتهها بر ضرورت توجه نظاممند به توسع] حرفهای و شبکهسازی در سیاستگذاریهای دانشگاهی تأکید دارد و دانشگاه فرهنگیان میتواند با بهبود فضای کاری، ارتقای کیفیت آموزش و پژوهش، و ترویج فرهنگ همکاری و مشارکت به سرمایة اجتماعی استادان کمک کند.