فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

انقلاب مشروطه ایران که با هدف اصلاح ساختارهای سیاسی حکومت قاجار آغاز شد، گفتمان تجدد را به عنوان محور اصلی خود معرفی کرد. این گفتمان نه‌تنها بر مشروطه و جامعه ایرانی تأثیر گذاشت، بلکه خود نیز از مفاهیم مشروطه تغذیه کرد و تکامل یافت. کمتر از دو دهه پس از ناکامی سیاسی مشروطیت، مفهوم تجدد بازآفرینی شد و در قیام شیخ محمد خیابانی در تبریز به بلوغ رسید. در این دوره، ادبیات به‌ویژه با رویکردی نوگرایانه، نقشی کلیدی در بازتعریف و احیای مفاهیم آزادی و اصلاحات ایفا کرد.در این میان، شعر نوین فارسی که نخستین جرقه‌های آن در جریان این قیام مشاهده شد، تأثیری عمیق بر فرهنگ و ادبیات معاصر ایران گذاشت. شمس کسمایی، به‌عنوان نخستین شاعر زن که شعر نیمایی را به ادبیات ایران معرفی کرد، از مهم‌ترین چهره‌های این جریان است. آثار او با تکیه بر مفاهیم اجتماعی و سیاسی قیام خیابانی، نقش قابل‌توجهی در تقویت جریان نوگرایی ادبی در تبریز ایفا کرد.این مقاله با تأکید بر اشعار شمس کسمایی، به بررسی تعامل دوسویه قیام خیابانی و ادبیات می‌پردازد و نشان می‌دهد که چگونه قیام، بستر رشد و گسترش ادبیات نوگرا شد و ادبیات نیز به تقویت گفتمان اصلاح‌طلبی و تجدد در این حرکت تاریخی کمک کرد.