نگرش نسبت به خواندن آزاد: تحلیل نقش عوامل جامعهشناختی
نویسندگان
1 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
2 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
3 گروه علم اطلاعات و دانششناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
4 گروه علم اطلاعات و دانششناسی دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.
doi
10.22059/jlib.2026.400023.1789چکیده
هدف: خواندن آزاد بهعنوان یکی از مهمترین فعالیتهای فرهنگی، نقش محوری در توسعۀ فکری، اجتماعی و فرهنگی جوامع دارد. شناخت عوامل مؤثر بر نگرش افراد نسبت به این نوع خواندن، بهویژه در مناطق کمتر برخوردار، میتواند زمینهساز سیاستگذاریهای فرهنگی اثربخش شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطه میان سرمایههای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و متغیر جنسیت با نگرش نسبت به خواندن آزاد در میان شهروندان باسواد بالای ۱۵ سال شهر خرمشهر انجام شده است.روش: این مطالعه از نوع بنیادی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی با رویکرد پیمایشی است. جامعه آماری شامل تمامی شهروندان باسواد بالای ۱۵ سال ساکن خرمشهر (۹۶۰۵۱ نفر) بود. نمونهگیری به روش تصادفی چندمرحلهای و متناسب با سهم جمعیتی مناطق انجام شد و درمجموع ۴۰۶ پرسشنامه توزیع گردید. ابزار گردآوری دادهها شامل پرسشنامههای استاندارد سرمایۀ فرهنگی بوردیو، سرمایۀ اجتماعی، سرمایۀ اقتصادی و نگرش نسبت به خواندن آزاد بود. دادهها با استفاده از نرمافزار SPSS نسخه ۲۶ تحلیل شدند. در سطح توصیفی از شاخصهای آماری مانند میانگین و درصد و در سطح استنباطی از آزمون همبستگی پیرسون و تحلیل رگرسیون چندمتغیره بهره گرفته شد. نرمال بودن توزیع دادهها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف تأیید شد.یافتهها: بر اساس نتایج بهدستآمده، بین سرمایۀ فرهنگی و نگرش به خواندن آزاد رابطهای مثبت و معنادار وجود دارد (ضریب همبستگی ۱۴۸/۰، سطح معناداری ۰۰۳/۰). این نتیجه نشان میدهد که افزایش سرمایۀ فرهنگی با بهبود نگرش افراد نسبت به خواندن آزاد همراه است. همچنین، میان سرمایۀ اجتماعی و نگرش نسبت به خواندن آزاد نیز رابطهای مثبت و معنادار مشاهده شد (ضریب همبستگی ۱۵۹/۰، سطح معناداری ۰۰۲/۰)، بهگونهای که هرچه سطح سرمایۀ اجتماعی افراد بالاتر باشد، نگرش آنها نسبت به خواندن آزاد نیز مثبتتر خواهد بود. در مورد سرمایۀ اقتصادی نیز یافتهها نشانگر وجود رابطهای معنادار و مثبت با نگرش به خواندن آزاد هستند (ضریب همبستگی ۲۵۹/۰، سطح معناداری ۰۰۰/۰). مقدار ضریب همبستگی چندگانه برابر با ۳۲۳/۰ است که نشاندهنده میزان همبستگی بین ترکیب خطی متغیرهای مستقل و متغیر وابسته (نگرش به خواندن آزاد) است. ضریب تعیین برابر با ۱۰۴/۰ نشان میدهد که حدود ۱۰ درصد از واریانس متغیر وابسته توسط ترکیب چهار متغیر مستقل قابل تبیین است. همچنین ضریب تعیین تعدیلشده که در شرایطی با حجم نمونه کوچک اهمیت بیشتری دارد، برابر با ۰۹۷/۰ بهدست آمده است که نشان میدهد متغیرهای وارد شده به مدل از کفایت مناسبی برخوردارند.نتیجهگیری: بر این اساس، میتوان نتیجه گرفت که ارتقای نگرش افراد نسبت به خواندن آزاد نیازمند توجه به این ابعاد جامعهشناختی است. در بافتی مانند خرمشهر، که ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی خاصی دارد، تقویت این سرمایهها میتواند بستری مؤثر برای رشد فرهنگ مطالعه فراهم آورد. سیاستگذاری فرهنگی در این زمینه باید متناسب با واقعیتهای اجتماعی و اقتصادی جامعه طراحی شود و درعینحال، به تفاوتهای جنسیتی و نقش آنها در تمایلات مطالعاتی نیز توجه داشته باشد. در نهایت، توسعه متوازن سرمایههای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی میتواند بهعنوان راهبردی کلیدی برای بهبود نگرش عمومی به خواندن و ارتقای جایگاه آن در سبک زندگی شهروندان مورد توجه قرار گیرد.
