فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از مرجحات باب تزاحم، تقدیم اهم بر مهم است؛ هرچند برخی از عالمان اصول فقه با طرح نظریهٔ وحدت مرجح، سایر مرجحات را به آن باز گردانده‌اند. باوجود مطالعات گسترده، نسبت به چگونگی شناخت اهم از مهم، به قدر کافی توجه نشده و گاه در بررسی برخی مسائل فقهی (همچون مسئلهٔ تزاحم حج با نذر)، از شاخصه‌هایی یاد کرده‌اند. در این میان، شهید صدر شش معیار برای شناخت اهمیت یک حکم شرعی نسبت به دیگر احکام بر شمرده‌ است. در این پژوهش که به‌روش توصیفی‌تحلیلی و با استناد به منابع کتابخانه‌ای انجام شده در پی آنیم میزان کارآمدی معیارهای شش‌گانه را در علاج تزاحم احکام بسنجیم. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد، «تصریح به اهمیت در متون روایی» و «مناسبت حکم و موضوع»، از اعتبار کافی برای شناخت اهمیت یک حکم شرعی نسبت به حکم دیگر برخوردار است، ولی «اطلاق دلیل»، «توجه به ویژگی‌های یک عمل در متون روایی»، «شدت تهدید بر ترک واجب» و «کثرت تنصیص»، به‌سبب فقدان دلیل معتبر، قابل پذیرش نیستند. با این وجود، بر فرض اینکه شاخصه‌های ‌شش‌گانه، اهمیتِ قطعی یکی از دو متزاحم را اثبات نکنند، برخی از آن‌ها نشانگر اهمیت احتمالی هستند که به نظر شهید صدر، برای تقدم یک حکم شرعی کافی است.