تحلیل گفتمان دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه بر اساس الگوی هاج و کرس
نویسندگان
1 استادیار گروه زبان و ادبیات عربی دانشکده ادبیات فارسی و زبانهای خارجی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران
doi
10.22084/dua.2025.31160.1175چکیده
دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه، با موضوع دعا برای مرزداران، نیایش جامع و کاملی است که مؤلفههای مهمی، مانند ساختار متناسب زبانی و کاربست واژگانی در این موضوع را، با ظرافت هرچه تمامتر تبیین میکند؛ فلذا تحلیل گفتمان موجود در دعا میتواند ساختار عقیدتی موجود در دعا را روشنتر نماید. از جانبی دیگر، تحلیل گفتمانی، شیوهای نوین و کارآمد برای بررسی کلام گفتاری و نوشتاری است که دو زبانشناس معاصر به نام هاج و کرس، ابداع نموده و پایه تحلیل خود را بر چهار رکن نامدهی، اسمسازی، بهکارگیری مجهول در برابر معلوم و جملات کنشی در برابر اسنادی نهادهاند. این جستار به روش توصیفیتحلیلی، الگوی هاج و کرس را مبنا قرار داده و با بررسی مؤلفههای عقیدتی و ایدئولوژیکی متن دعا، به مطالعه گفتمان موجود در دعای بیست و هفتم صحیفه سجادیه پرداخته و جهتگیری کلی آن را تبیین نموده است. خلاصهای از نتایج تحقیق حاکی از آن است که در مؤلفة نامدهی، مفاهیمی مانند پررنگنمودن پاداش اخروی مجاهدین و استقامت رزمندگان آمده و در مؤلفة اسمسازی، معانیای مانند ریشهکنی دشمن و جانشینی مجاهدین ذکر شده است که هر دو در راستای ایدئولوژی الهی میباشد. در مؤلفة جملات انتقالی و اسنادی، بیشترین بسامد از آن جملههای انتقالی و مربوط به کنشهایی است که در مرحلة دعاست. در مؤلفة جملات مجهول و معلوم مفاهیمی مانند پرستش خدا و علت آن آمده است که اقرار به وحدانیت خداست و در مؤلفة جملات اسنادی سببی، معانیای مانند یگانگی و بیشریکی پروردگار ذکر شده که در راستای جهانبینی توحیدی است. در دعای مذکور مؤلفة جملات اسنادی همسانی وجود ندارد.