فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

یکی از زیارات مهم شیعه، زیارت عاشورا است. این زیارت‌نامه، ناب‌ترین مبانی معرفتی شیعه را در قالب ادبیاتی «‌نیایش­گونه» ارائه کرده است که نشان می­دهد محتوای آن بسیار فراتر از حد یک ابراز ارادت و عرض حال فردی است. اگرچه بسیاری از محققان نسبت به شرح زیارت مذکور، اهتمام ورزیده­اند، اما آنچه تاکنون مطرح شده، بیش­تر ناظر به شرح و تفسیرآن بوده است. در این پژوهش، تلاش شده با استفاده از روش تحلیل محتوایی، با استخراج کمیّ داده­ها، فراوانی واژگان کلیدی، مضامین اصلی و مضامین فرعی یا نقاط تمرکز زیارت عاشورا، مفاهیم و ساختارهای پنهان در متن این زیارت‌نامه مورد بررسی قرار گیرد‌. با «طبقه‌بندی» جهت‌گیری­ها از مجمـوع 59 فراز زیارت عاشورا، مشخص شد متن زیارت، بر سه محور اصلی تولّی، تبرّی و درخواست‌ها، متمرکز است و محـوری‌تریـن موضوع زیارت عاشورا، بیزاری و تبری جستن از دشمنان اسلام است. برای دستیابی به «مقوله»های تحقیق، روشن شد از 14 موضوع اصلی استخراج‌شده، بیش­ترین فراوانی به موضوع نفرین (20 مورد) تعلق دارد که نشان می­دهد جهت‌گیری زیارت عاشورا که تبرّی بوده، در واژۀ لعن تبلور پیدا کرده است. نتایج این تحقیق نشان می‌دهد زیارت عاشورا، متن ساده‌ای نیست، بلکه متنی چندلایه است که با تأمل و اندیشه در آن می‌توان، اندیشه‌های سیاسی‌اجتماعی و انگیزه شیعی را بازشناسی کرد و به‌عنوان الگوی دشمن‌شناسی و دشمن‌ستیزی به جنبش‌های مقاومت معرفی نمود.