فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

تعقیبات نماز به‌عنوان دعاهای پس از فریضه الهی نماز، نقشی اساسی در حفظ روح و آثار معنوی نماز و جلوگیری از فراموشی و پراکندگی ذهنی ایفا می‌کنند. واژة «معقِّبات» در قرآن به معنای فرشتگان نگهبان آمده است، اما در کتاب‌های لغوی علاوه‌بر آن، به دعاهای بعد از نماز و حتی شتران به‌صف‌شده برای نوشیدن آب نیز ترجمه شده است. در پژوهش حاضر، منظور از تعقیبات، دعاهای پس از نماز است که در کتاب­های لغوی با عنوان «معقِّبات» از آن یاد شده است. مسئله اصلی این پژوهش، تاریخچة تحول مفهوم و  اعمال تعقیب نماز در چهار کتاب اصلی حدیثی متقدمان امامیه؛ الکافی، من لا‌یحضره الفقیه، تهذیب الاحکام، و الاستبصار است. این مطالعه به روش تحلیل کیفی‌تطبیقی محتوا و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، بر آن است تا تغییرهای متنی در دعاها و رفتارهای مرتبط با تعقیبات نماز را استخراج و تبیین کند. محدوده و معیار گزینش روایت­ها، باب تعقیب نماز در کتاب الصلاة از کتاب‌های مذکور بوده است. نتایج پژوهش نشان داد که روایت­های تعقیب در این کتاب­ها طی ۱۳۱ سال، به‌علت تفاوت در هدف و نوع نگارش و موقعیت زمانی و مکانی نویسندگان پیوسته دارای فضیلت­ها، آداب و دعاهای بیشتر شده ­است.