مسأله‌شناسی حجاب در جامعه ایرانی (مورد کاوش: مقالات علمی 1383ـ 1397)

نویسندگان

1 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری جامعه شناسی، دانشگاه علامه طباطبائی

3 استادیار جامعه‌شناسی دانشگاه علامه طباطبایی

doi
10.22059/ijsp.2022.87911
چکیده

پراکندگی نتایج مطالعات ناظر به حجاب، ضرورت مرور نظام­مند پژوهش‌های ذیربط را به منظور دست‌یافتن به تصویری نسبتاً روشن از آورده‌ها و چالش‌های مطالعاتی آشکار می‌کند. پرسش­های پژوهش حاضر ناظر به توصیف وجوه روش­شناختی، تبیینی و کارکردی پدیده ‏حجاب در جامعه ایران طی مطالعات سال‌های 1383 ـ1397، همچنین ایضاح نقد­های وارد بر آن مطالعات است. بر پایه نتایج پژوهش، نه مسأله محوری شامل عوامل مؤثر بر ارتقای فرهنگ حجاب، قلمرو حجاب، پیامدهای فردی و اجتماعی حجاب، شبهات و آسیب‌شناسی حجاب، مسئولیت حکومت در قبال فرهنگ حجاب، تحولات حجاب و تلقی از حجاب در جامعه مورد توجه پژوهش­گران داخلی قرار گرفته­اند. هم­چنین، به استناد برداشت­های تفسیری حاصله، موارد چندگانه­ای، مشتمل بر عدم توجه محققان به ملاحظات روش­شناختی مندرج در پارادایم کمّی، تقلیل سطح علمی پژوهش­ها به مطالعات ترویجی و مروری، حصر حداکثری پژوهش­ها به کلان‌شهرها و کنارگذاری شهرهای کوچک­تر از شمول مطالعه، تغلب نگاه آسیب­شناسانه به حجاب در مطالعات و تغافل پژوهشگران از ابعاد تفسیری و معناکاوانه مرتبط با آن، تقلیل طیف کثیری از کارکردهای دنیوی و اخروی حجاب به ملاحظات معطوف به امر جنسی، نبود راهکارهای مبتنی بر مطالعات میدانی در مواجهه با معضله حجاب، و سرانجام، بی­­توجهی به رویکردهای میان­رشته­ای در حکم نقدهای وارد بر مطالعات منتخب هستند. موارد فوق­الذکر، امکان تعریف دستورکارهای پژوهشی جدید پیرامون مسأله حجاب در جامعه ایرانی فراهم می­آورد.