فهرست نشریات علمی دسترسی آزاد ایران

منافع عمومی یکی از مفاهیم پیچیده و مبهم در علوم اجتماعی است. در یک تعریف کلی و ساده، این مفهوم اموری را دربرمی‌گیرد که برای عموم مردم سودمند و مطلوب است. برای صیانت از منافع عمومی دولت نیاز به مشارکت همه‌ی شهروندان دارد. از سویی، شهروندان نیز با طرح دعوای سنتی خصوصی قادر به این انجام این مهم نیستند. از این روست که امروزه، در بسیاری کشورها به اشخاص حقیقی یا حقوقی خصوصی، حق اقامه‌ی دعوای مستقل در راستای منافع عمومی به‌ویژه در موضوعات مربوط به حقوق بنیادین شهروندان داده شده ‌است، حتی اگر نفع مستقیمی در آن نداشته باشند. این پژوهش با رویکرد بررسی تطبیقی و با روش تحلیلی‌-توصیفی پس از بحث درخصوص ماهیت و ویژگی‌های دعوای منافع عمومی، نخست به بررسی تجربه‌ی اقامه‌ی این دعوا در هندوستان پرداخته و آنگاه به دنبال یافتن این پرسش است که آیا در حقوق ایران امکان طرح چنین دعوایی وجود دارد یا خیر. در حقوق هندوستان، در مسایل گوناگون مربوط به منافع عمومی جامعه، خاصه مسایلی که شاکی خصوصی به خاطر فقر یا بی‌سوادی امکان اقامه‌ی دعوا ندارد، به افراد یا گروه‌های مختلف جامعه، صلاحیت طرح دعوای منافع عمومی اعطا شده است. در این کشور هر شخصی که «نفع کافی «-صرف‌نظر از نفع مستقیم و خصوصی- داشته باشد، می‌تواند برای اقامه‌ی دعوا در دیوان عالی یا در دادگاه‌های عالی ایالتی اقدام کند مشروط بر این ‌که به دور از انگیزه‌‌های سیاسی و نادرست باشد. در حقوق ایران صراحتاً نامی از دعوای منافع عمومی برده نشده، اگرچه در خلال بعضی از قوانین و مقررات می‌توان برخی تمهیدات -عموماً ناکافی و کم‌تأثیر- را در راستای حفاظت از منافع عمومی یا احیای حقوق عامه مشاهده کرد. بنابراین، بایسته است حقوق ایران با بهره‌گیری از تجارب دیگر کشورها خاصه هندوستان امکان اقامه‌ی چنین دعوایی را فراهم کند.